O DR. PORTO UCHA

Anxo Serafín Porto Ucha (Guláns – Ponteareas, 1945) é un mestre extraordinario, dialogante, traballador; unha exquisita persoa, un dos meus mellores mestres.
Prácticamente recorreu e coñece moi ben todo o sistema educativo español. Comezou de mestre de ensino primario (1973), físoxe pedagogo (1979), estivo nos antigos servizos de orientación e completou os seus estudos universitarios facéndose doutor e accedendo a profesor titor da UNED en Pontevedra (1985). Logo deu o paso a universidade como profesor da Escola de Maxisterio de Santiago de Compostela, convertida despois na Facultade de Educación, onde actualmente o Dr. Porto Ucha é catedrático e vicedecano; pertence ao Corpo de Profesores Titulares da Universidade dende 2007, sendo Vicedecano da Facultade de CC. da Educación da USC dende o 2002.

SÍNTESE DA SÚA BIBLIOGRAFÍA

- La Institución Libre de Enseñanza en Galicia (1986). Que foi a súa tese de doutoramento.

- A Escola Normal de Pontevedra 1845- 1940, (1994).

- Historias de Vida (2003).

- La Institución Libre de Enseñanza y la renovación pedagógica en Galicia (2005). Complemento da súa investigación doutoral.

Unha liña de investigación que actualmente mantén o Dr. Porto Ucha, son os seus traballos sobre a depuración do maxisterio en tempos da dictadura franquista. Froito desas tarefas de rigorosa e fonda pescuda científica, atopamos a seguinte publicación:

- Mestras e mestres pontevedreses depurados polo franquismo. Primeiras accións represivas e estudo por concellos no sur da provincia (1936 – 1942) -2007-.

O Dr. Porto ten aberta unha ampla base de datos sobre o tema, que sen dúbida, dará lugar a novas publicacións.

(A fotografía é un detalle dunha imaxe obtida por Angelines Filgueira Iglesias en 2006)

A CAMELIA COA QUE ME AGASALLOU XURXO ALONSO

(Nas imaxes a camelia que me deu Xurxo e el no seu obradoiro, retratado polo altruista José Luiz Oubiña, reporteiro gráfico moi coñecido e querido en Vilagarcía)

O meu gran amigo, o poeta e pintor ou pintor e poeta, Xurxo Alonso, tivo a xentileza e a xenerosidade de me agasallar cunha fermosa camelia para ilustrar a cuberta do meu libro de poemas, HIDROMEL, 2007, no que unha grande parte do protagonismo lles corresponde, precisamente, ás camelias, ás camelias das Rías Baixas.

Xurxo Alonso naceu en Bos Aires en 1956 e reside en Vilagarcía de Arousa desde 1964. Aínda que biólogo de carreira, adica a súa vida a arte; pintura e poesía, fundamentalmente. Ten unha longa experiencia tanto en exposicións individuais como colectivas. Dende 1983, non deixa de expoñer constantemente a súa moi valorada obra pictórica, acadando moi importantes e innumerables premios. Tamén recibiu moitos galardóns no eido da creación lírica, os seus primeiros libros de poesía foron:

- ONDE VIVEN OS SAQUEADORES DE NAUFRAXIOS.

- CIDADES DE AREA.

- BREVIARIO DE ALDEMUNDE.


Xurxo é un artista que crea e recrea novos mundos, está adornado dunha exquisita sensibilidade. É unha grande persoa, amable, delicada.
Sirva esta entrada como unha homenaxe e mostra de agarimo cara el e a súa dignísima esposa. E que as musas sigan a visitar o seu obradoiro e o seu escritorio.

TEMPO DE CAMELIAS

No meu pequeno xardín
contemplo abraiado
a fermosura das camelias,
na man un libro de poesía,
mentres lembro as notas harmónicas
e melodiosas da Rapsodia Arousá.

Arco da vella multicor,
cores de camelias
que me deixan extasiado.
Ladridos do meu can amigo
no meu recordo a enxebre música
e as verbas senlleiras
dos Seis poemas de mar
in modo antico.

Polifonía de cores
con fondo verde,
escintilar do sol
nos pétalos das camelias
que deitan as bágoas
da xeada
desta fermosa mañán
da invernía,
nun recuncho do Salnés.

Ollo ao lonxe
e segue Cortegada deitada no mar,
o vello petrucio, o Xiabre,
Medulio desexado
que orienta aos mariñeiros
desta Arousa occidental,
matria das
belidas e amadas camelias.

DÚAS ANÉCDOTAS DE MANUEL MARÍA, POETA

O poeta da Terra Cha, Manuel María (1929-2004), foi un dos primeiros que agasallaron á infancia galega cun memorable poemario: OS SOÑOS NA GAIOLA, do que eu fixen sempre unha gozosa utilización na escola. Aos nenos e nenas, cónstame polos moitos anos de experiencia, gústanlle especialmente os poemas deste fermoso libro en lingua galega.
Aínda que eu me lembro dunha anécdota vivida no curso 98/99, se non me falla a memoria, que nos pode amosar que un pode escribir marabillosamente para nenos e logo na realidade do contacto efectivo con eles, defraudar á infantil audiencia. Moitas veces, soe ocorrer que che gusta moito un libro e logo, ao coñecer ao autor podes quedar decepcionado.
Pois, nesa xa lonxana data, sucedeu que eu traballara durante todo un curso co fermoso libro citado e co disco homónimo do gran e recordado músico galego, Suso Vaamonde, quen musicara algúns dos poemas escritos por Manuel María. Os meus alumnos e alumnas daquela sabían recitar e cantar moitos daqueles fermosísimos poemas. Pois ben, no cole organizamos coa colaboración das Edicións Xerais de Galicia unha visita e un encontro do alumnado con Manuel María. As nenas e os nenos estaban ansiosos por celebrar aquel acto.
Manuel María, acompañado da súa esposa Saleta, escoitou o recitado e as cancións do alumnado reunidos con el e coa súa obra. De súpeto, un neno chamado Brais, hoxe un mozo, espontáneamente, espetoulle a Manuel María con moita ledicia e cun amplo sorriso (Brais era un neno moi vital e alegre):

- “Manuel María, me gustan mucho tus poemas”.

Ao tal oír, Manuel María (perdendo –creo eu- os papeis) enfadouse e botoulle unha retrónica a aqueles cativos impresionante sobre o uso da lingua galega e poñendo a caldo ao pobre Brais. Ignoraba Manuel María, que se trataba de alumnado de Educación Primaria e que Brais aínda non chegara a cumprir os sete anos e ademais vivía nunha zona de predominancia de castelán falantes e pouco favorable para a nosa lingua e a situación non se arranxaba con reproches. Brais non sei se foi moi consciente da perorata do insigne vate. O que si captou, foi que alguén a quen lle dixo algo agradable ; respostoulle de xeito irado, dándolle unha reprimenda.
Despois, deste insufrible e bochornoso momento de tensión, seguíu o acto, para rematala, con outra anécdota total, Carla, unha compañeira de clase de Brais, comezou a cantar o poema GALICIA, co que principiaba o libro; pero, cando aínda non rematara de cantalo, enlazou cantando HEIDI, MARCO (podedes maxinar a cara rara, de estrañeza do poeta). Tampouco se decatou de que a nena ao cantar o seu poema xunto a dúas cancións infantís, correspondentes a dúas series de TV moi famosas e populares e queridas pola infancia, o que lle estaba a amosar Carla ao poñer o seu poema no mesmo plano que esas dúas cancións, no seu plano dos afectos, estaba dicindo que valoraba e quería moito ese poema galego tan recoñecido e que o tiña moi asumido na súa mentalidade infantil. Esto debera ser un motivo de satisfacción para o poeta e non de rexeitamento e podería aproveitar o acto dun xeito positivo para que os nenos seguiran ampliando o seu amor pola poesía e pola lingua galega.
En fin, o acto estivo un tanto deslucido pola actitude incomprensible do poeta.
Claro, quizais non estaba acostumado ao trato cotiá cos nenos e nenas. El fora Procurador dos Tribunais e rexentara unha librería en Monforte de Lemos, a sensibilidade que amosou ao compoñer o libro, non a demostrou coa súa actitude persoal neste contacto directo coa infancia.

Foron dúas anécdotas que despois de tantos anos agroman na miña lembranza. Estiven noutras conferencias e actos para adultos protagonizados por Manuel María e a cousa foi diferente, recordo que foran unhas magníficas intervencións do escritor. Naturalmente, é ben distinto escribir para nenos que tratar con nenos, que manter un acto compartindo o tempo con eles en vivo e en directo. Tamén, ao mellor, o escritor non soubo contextualizar axeitadamente a súa actuación naquel acto.

A pesares de todo, o libro e o disco son marabillosos, recomendo, unha vez máis, a todos: OS SOÑOS NA GAIOLA.

(Nas imaxes un meu debuxo, retratando ao poeta, e un autógrafo de Manuel María daquel memorable e inesquecible día).

HAI FUTURO?

Moitos agoireiros, pesimistas, intelectuais elucubradores comentan que non hai futuro xa que fracasou o socialismo, fracasaron os reformistas (socialdemócratas), que o capitalismo está esgotado, en situación agónica, dando os seus últimos estertores…
Xa foi a fin da historia, a civilización occidental finou, o imperio yanqui está a piques de ser suplantado, fracasou a especie humana que conducíu ao planeta ao exterminio. Que nos queda? Diante deste panorama de catástrofe, que facer? Nada? Fágase o que se faga a fin é inminente?
Tranquilos, esto mesmo ou parecido xa pasou. Desde que o home chegou á Terra esa mesma historia, esa visión de desastre repítese unha e outra vez. Cantos imperios caeron? Cantos futuros deixaron de existir?
Xesús de Nazaret dixo: AOS POBRES SEMPRE OS TEREDES CON VOS. Esto, entre outras cousas, quere dicir, problemas sempre os haberá, os futuros acabaranse. É como o mito de Sísifo, volver a empezar. Problemas sempre os teremos, futuros incertos sempre existirán. Que facer?
Xestionar os problemas para minimizalos, construir e buscar novos futuros. Ser previsores e ter visión ampla para cando veñan os tempos de vacas fracas, que virán. Na Terra, planeta sempre en permanente cambio, en evolución, en crise continua, como a vida mesma, cantas civilizacións houbo? Cantas quedan por vir? Que foi dos dinosauros? Lembremos tantos imperios que foron e xa non son, imperio tras imperio: sumerio, acadio, babilónico, exipcio, grego, romanos, os bárbaros (…), azteca, maia, inca, hindú, chinés, do sol,…
É a roda da vida, do tempo que xira e xira e non se detén. Misterio do cosmos, espazos, coordenadas de tempos, universo ou universos, que sabemos nós de futuros? En realidade non sabemos da misa nin a metade siquera.
Mentres existan uns namorados en calquera recuncho do cosmos, nazan criaturas, unha flor, un neno, unha moza escriba un poema, algún ser humano berre deseperado clamando xustiza, unha bacteria acubille na materia e o pó das estrelas navegue polos universos; hai futuro, hai futuros.

AROUSA E O MAR

O mar ten unha noiva
Nas terras agarimosas de Arousa,
A brisa do monte Lobeira
Que collida polo vento mareiro
Bica ó noso mar garrido.

Ten ciumes desta brisa
A marusía do Meda
Que quere tamén bicar
Do mar as súas meixelas.
Raparigos do lugar
Tamén queren agarimar
Ás belidas mozas desta Terra.

A Ría ten uns lunares
Que fan fermoso o seu rostro,
Moi preto de nós
Ten ás Malveiras
E outro e grande lunar
Moi belido e moi ben posto,
Cortegada quédalle ben
Á faciana de Arousa.

Esta terra ten uns peitos,
Á altura de Vilagarcía
Son os picos do Xiabre
Que manan a súa ambrosía,
Que alimentan ós seus deuses
E ós seus mariñeiros guían.

O embigo é o Lobeira
Onde unha nena tristeira,
Chamada Urraca, a inqueda,
Mira con melancolía
Toda a paisaxe da Ría.
Os suores deste corpo tan bonito
Baixan polos regos
Do Umia, do Con, do Ulla,
O seu arrecendo percorre
Con pétalos de camelias
O fértil corpo de Arousa.

E así de tanta galanía
Quedei prendido do corpo
Máis fermoso que atopei,
Para sempre namorado,
Na súa compaña morrerei,
Non toparei moza máis fermosa
Que esta agraciada terra de Arousa.
Xermán Torres, peirao de pasaxeiros de Vilagarcía, 17-02-2005

ELIGIO VILA, COMPOSITOR GALEGO

Eligio Vila naceu en Lantaño (Portas) o 1 de xaneiro de 1943, non obstante, leva moitos anos afincado en Vilagarcía de Arousa, onde exerceu a doncencia durante moito tempo e ata a súa xubilación. Aínda que el debera de terse dedicado por enteiro á composición musical, a súa verdadeira paixón, sen outras actividades distractoras da súa xenuína vocación. Por fin, agora si pode ocuparse, como actividade central, á Música, que é a súa vida. Como xa dispón de máis tempo, agardamos froitos granados desa cuasi exclusiva dedicación á creación artística. Obras súas téñense estreado ademais de en Galicia, en Venezuela e Portugal.

Como arousán de adopción, ten composto unha RAPSODIA AROUSÁ, xa estreada e interpretada na capital da comarca de Arousa e que moi pronto vai ser interpretada pola Orquestra Sinfónica de Galicia, dependente do Concello da Coruña. Asimesmo o día 6 de febreiro, ás 20:00 h., vai ser interpretada, por un grupo de prestixiosos músicos de cámara, a nana, PUER NATUS EST, por el composta e especialmente dedicada ao seu primeiro neto, será no Auditorio do Conservatorio Profesional de Música “Manuel Quiroga” de Pontevedra.

Hai uns días (en concreto, o pasado 15 de xaneiro) fíxose a estrea absoluta da súa Sonata para Clarinete e Piano, 2009 (da que xa nos fixemos eco nunha anterior entrada), cun enorme éxito de público e crítica. Precisamente, as imaxes que ilustran este artigo correspóndense con instantáneas tomadas ese día. Eligio aparece xunto aos intérpretes, Asterio Leiva, clarinetista e Alejo Amoedo, pianista; ámbolos dous, profesores do Conservatorio Superior de Música de Vigo. Aparece tamén na compaña do mestre e compositor decano de Galicia, Rogelio Groba.
Desexámoslle moitos éxitos máis ao noso amigo, Eligio Vila.

(Engadimos dúas imaxes, despois da interpretación de PUER NATUS EST polo Grupo Instrumental Século XX, dirixido por Florián Vlashi).