martes, 14 de septiembre de 2021

UN MEU ENCONTRO CON MANUEL FRAGA IRIBARNE - 20-11-1998 17:30

 

Portada do libro co que me agasallou o Sr. Fraga

Quería manter conversas con persoas significativas que me puideran ofrecer a súa testemuña persoal sobre Xosé Filgueira Valverde, centrándonos no seu labor como profesor e como educador.

Informacións que puideran ser útiles para a elaboración da miña tese de doutoramento.

Unha desas persoas foi Manuel Fraga Iribarne, xa que don Manuel foi alumno de Filgueira Valverde cando este estivo destinado como catedrático de “Lengua y Literatura Española” no Instituto de Lugo (1935-1939), fora o seu primeiro destino como catedrático, despois de ter aprobadas co número 2 as súas oposicións en 1935.

Despois de facer xestións e dirixirlle dúas cartas, Manuel Fraga accede a recibirme.

Sabendo do valor que Fraga lle daba á puntualidade, eu intentei acudir á nosa cita coa máxima puntualidade. Estaba citado para as cinco e media da tarde do venres, 20 de novembro de 1998. Ás cinco eu xa estaba na antesala do despacho de Manuel Fraga, que como presidente tiña no Edificio Administrativo da Xunta de Galicia en San Caetano, na cidade de Santiago de Compostela. Un policía nacional que estaba de garda acompañárame ata alí e díxome que á hora fixada xa me farían pasar.

E efectivamente, ás cinco e media en punto, fixéronme pasar xunto ao Sr. Fraga, quen me recibe e saúda moi amablemente e faime sentar cabo del dicíndome que xa podiamos empezar.

Eu estaba moi nervioso, o personaxe impoñía, ao sentares, cáeme o caderno de notas. Axiña preparo todo, o magnetófono prendido, víase a luceciña vermella. Empezo a preguntar e simultaneamente tomo notas, Fraga, moi amable, contestou a todas as miñas preguntas.

Ao rematares, recollo o magnetófono, pecho o caderno de notas e ofrézolle como agasallo ao Sr. Fraga, ademais de darlle as grazas, un exemplar do meu libro Ó galego polo teatro e el a súa vez agasállame e dedícame un seu libro.

Despedímonos con total afabilidade e ao saíres, cáeme das mans o libro e o caderno de notas, como podo recollo todo apresuradamente e por fin salgo do despacho.

Teño que manifestar do trato exquisito e educado do Sr. Fraga, foi moi considerado ao ofrecerme unha parte do seu tempo para atender ao meu cuestionario. Era un venres á tarde, final supoño dunha dura xornada de traballo para el, tiña os ollos moi vermellos, semellaba estar xa canso; pero, contestou a todo o que eu levaba preparado.

Tan axiña como estiven no meu coche, que estaba situado no aparcadoiro do Edificio Administrativo da Xunta, quixen escoitar a gravación, inténtoo con insistencia e nervioso, pero nada, non gravara nada! Estaba perdido! Sen me mover do coche, collín as notas que tomara da nosa conversa e púxenme a escribir, a redactar para non perder nin esquecer os datos da entrevista.

Que sucedera? O maldito magnetófono tiña un botón de pausa, que debín premer sen decatarme e así foi como non gravara ren.

Despois de repasares e redactares as notas da conversa, envieillas ao Sr. Fraga Iribarne para que as dera por auténticas o que fixo con absoluta exquisitez.

Souben que nunha ocasión  a unha xornalista pasoulle co Sr. Fraga o que me pasou a min e a periodista pretendía repetir a gravación ao que Fraga contestoulle que publicara as notas da conversa que non estaba pola labor de repetir a entrevista.

Así foi aquela azarosa conversa con Manuel Fraga, polos meus nervios. Quedei moi compracido e agradecido pola inestimable colaboración de D. Manuel. Quen, desde aquela, sempre me enviaba unha postal polo Nadal ao que eu tamén lle correspondía. O fixo ata o ano do seu falecemento alá en Madrid.

Dedicatoria do libro co que me agasallou



sábado, 4 de septiembre de 2021

PROTESTA - Jazz poema - 1978

 Cada vez que sigo afondando na figura do profesor e intelectual pontevedrés Xosé Filgueira Valverde (1906-1996) quedo máis abraiado por descubrir todas as facetas que desenvolveu na súa poligrafía humanista.

Tamén foi un gran poeta, como o demostra nas súas cantigas neotrobadorescas: Seis cantigas de mar in modo antico. 

Eu tamén son amante da poesía, non un poeta, e gústame xogar e experimentar coas palabras. Escribín, que eu recorde e quedara rexistrado, o meu primeiro "poema" entre os 14 ou 15 anos e no ano 1978 experimentei coas palabras acompañadas dunha imaxe, a xeito de protesta, de inquedanza e de preocupación xuvenil, nunha cousa que eu chamaba jazz poema, polo que tiña de experimental e de improvisación.

Ofrezo aquí aquel meu experimento daquel significativo ano de 1978:




jueves, 5 de agosto de 2021

CASTELAO, MÁGOA NON TELO COÑECIDO




 É sabido que levo uns anos estudiando a figura de Xosé Filgueira Valverde na súa faceta de educador e de profesor. Achegándome a este personaxe podo comprobar a riqueza do seu entorno persoal, a enorme riqueza das súas relacións humanas.

Ademais da importancia da súa familia, quero subliñar a súa relación cos membros da Xeración Nós e co grupo dos fundadores e compoñentes do Seminario de Estudos Galegos, unha institución da que nunca faremos o necesario para loar a súa importancia capital na historia da cultura galega.

Mais, hoxe, quero centrarme na figura de Castelao, personaxe sobranceira da historia galega do século XX. El entregou con xenerosidade a súa vida ao servicio de Galicia, á que tanto amaba.

Filgueira Valverde tiña en moi alta estima e moitísimo aprecio pola persoa de Castelao. Todos os de Nós e todos os do Seminario de Estudos Galegos querían moito ao irmán Castelao. Filgueira dedícalle integro o IV tomo da súa colección de ensaios titulados Adral.

Tamén apreciaban e admiraban moito a Castelao dous íntimos amigos e mestres de Filgueira, como foron Francisco Xabier Sánchez Cantón e Antonio Iglesias Vilarelle. Sánchez Cantón e Filgueira Valverde costearon e mimaron a edición do álbum Nós da autoría do gran Castelao.

Filgueira fixo todo o posible e máis por xuntar no Museo de Pontevedra a maior parte da obra e do legado de Castelao. Museo moi querido polo rianxeiro e que axudou a configurar nos máis mínimos detalles.

Castelao tiña especial aprecio e debilidade por Pontevedra, onde pasou anos cruciais e moi produtivos da súa vida.

Desgraciadamente e por motivos políticos a partires do ano 1935 Castelao e Filgueira comezan a se distanciar e xa dun xeito definitivo a ruptura total confírmase a partires dos tristes sucesos de xullo de 1936, tal como nos indicou e manifestou nunha conversa mantida en 1998 Francisco Fernández del Riego.



Estas lembranzas viñeron ao meu maxín ao visitares hoxe, entre outras salas, as dedicadas a Castelao no Museo de Pontevedra. Sen dúbida, eu desexaría ter coñecido ao grande Castelao, que aparte de político, artista, escritor, creo que foi un home simpático, irónico, gran persoa; foi un dos “bos e xenerosos” da Nosa Terra.

Recomendo achegarse á persoa de Castelao, coñecer a súa vida, a súa obra e gran parte dela esta custodiada no magnífico Museo de Pontevedra, o museo filgueirián, que compre visitar unha e outra vez, un tesouro ao alcance de todos. 


Todas as imaxes son de Carmen Sánchez

sábado, 12 de junio de 2021

ÁLVARO CUNQUEIRO MÁIS EU

 

Imaxe: Faro de Vigo


O HOME QUE SOÑABA E INVENTABA AS PALABRAS E AS HISTORIAS

De cando coñecín a Álvaro Cunqueiro en 1969

 

Era unha tarde luminosa e calorosa de verán, posiblemente do mes de agosto de 1969. Eu atopábame no recibidor do Hotel Balneario Dávila de Caldas de Reis, onde traballaba de botóns. Era pouco despois do xantar, na sobremesa.

Senta moi preto de min un ilustre hóspede do hotel, unha persoa moi respectada e moi ben considerada. Saúdame e fálame moi amablemente. Para miña estrañeza dirixíase a min en galego. Daquela o galego era moi desprezado. Cando os nenos intentabamos falalo... –Fala ben! Na escola os nenos que se expresaban en lingua galega eran aldraxados e obxecto de burlas. Naquelas alturas da historia eu non tiña consideración ningunha cara o galego. Iso que os meus avós o falaban entre eles e a miña avoíña cantábame unha cantiga galega que a min me gustaba moito: Se vas a San Benitiño. Mais sorprendíame que un cliente do hotel, un señorito se dirixira a min en galego.

Contoume unha historia fantástica e moi bonita, chea de imaxinación e de cousas sorprendentes. E falaba, falaba... e contaba, contaba... Semellaba que desfrutaba e se recreaba en cada palabra que pronunciaba. Eu, a dicir verdade, estaba un pouco aburrido e dábame o sono, pero por respecto aguantaba o tipo. E escoitaba ao cliente aparentemente con moita atención e interese.

Mágoa que non fora hoxe cando Don Álvaro Cunqueiro narraba a súa historia para min en exclusiva. Todo un privilexio que no seu momento non estaba capacitado para escoitar e valorar, que pena!

Don Álvaro e a súa dona estaban instalados na suite do hotel e cada mañá á hora do almorzo eu leváballe ao seu cuarto a prensa, o Faro de Vigo, (do que fora director), e o ABC. A min dábame a sensación de que o matrimonio non tiñan moi boas relacións entre eles.

Moitas tardes Álvaro Cunqueiro pasaba uns momentos de descanso, á sombra do fermoso e fresquiño canaval do hotel, botaba unhas cabezadas e tamén lía algo.

Don Álvaro Cunqueiro apreciaba moito a boa cociña do Hotel Balneario Dávila, sobre todo a magnífica repostería de dona Balbina, a nai da dona do hotel.

Tamén combinando literatura e gastronomía don Álvaro xuntábase co grupo dos Endovélicos, unha serie de intelectuais e escritores, entre os que se atopaban Maximo Sar e penso que tamén andaba entre eles Hipólito de Sá, este grupo de eruditos compartían mesa e mantel nun bar restaurante que coñecíamos como O Cabaret, que estaba situado no Cruceiro e alí entre bos viños e gorentosos manxares da terra discorrían letras e historias.

É para min moi grato rememorar estas vellas lembranzas da miña infancia de botóns, aos meus doce e trece anos, foron dous veráns inesquecibles que vivín no Dávila, que valen máis que algúns cursos universitarios.

Ademais de don Álvaro ían alí de veraneo personaxes tan importantes, e que tiven a sorte de coñecer e de tratar, como o Dr. Santos Junior, un grande intelectual e profesor da Universidade de Porto, sabio portugués moi amigo de Filgueira Valverde, Cunqueiro tamén foi grande amigo do vate pontevedrés. Tamén o escritor lugués Trapero Pardo e posiblemente outros dos que xa non teño lembranzas.

Os amigos aos que lles contei estas historias e anécdotas anímanme a que as poña por escrito, para que o paso do tempo e a mingua da memoria non as fagan perder. Non obstante, creo que noutras ocasións xa me teño dedicado a narrar ditos feitos, mesmo nalgún programa de televisión. A miña infancia en Caldas foi moi rica e feliz. Pero, imos vellos, e sen dúbida, ás veces, repetímonos. A vida vai e ben nunha continua e cíclica narración. 


Hotel Balneario Dávila - Caldas de Reis


As Burgas de Caldas de Reis

O canaval do Dávila


No canaval do Dávila cuns amigos
Instantánea tomada polo meu amigo Luís González Bravo "Lois do Salnés"




 
 

 

domingo, 30 de mayo de 2021

A PRIMEIRA NOVELA DE PAULA CASCALLAR

 



IMPRESIÓNS E CONXETURAS SOBRE UN RELATO DE PAULA CASCALLAR LATORRE

 

Arañar el cielo. A los pies de Aloia y Xurés de Paula Cascallar é unha experiencia narrativa que semella un labirinto a xeito de aventura onde se atopa o amor de AloiaóXurés. E eles achéganse e sepáranse; pero ámanse.

Por outra banda, atopamos tamén coa loucura, coa tristeza, coa amargura da vida, mesturada de fantasía e realidade, unha estrutura envolvente onde o máxico e o real se confunden na aventura vital dos protagonistas. De súpeto temos diante a incomprensión dun ser sensible que ama ou desexa amar ata o infinito, nunha confusión de tempo e de espazo.

Que ten Aloia de Paula Cascallar? Misterio imposible de responder; mais encontramos a sensibilidade, a paixón, a creatividade; seres con gran sinceridade e gran espontaneidade e un repouso de tristura, de angustia, de náusea vital nun universo cheo de esperanzas, de medos, de interrogantes...

Unha personalidade complexa, atordada e sufrinte á da autora, quizais a protagonista que loita por ser ela mesma nunha sociedade hostil que non comprende ás persoas sensibles, creativas, propias, distintas.

Aloia e Paula inmersas no labirinto do xardín da vida na busca do amor e da felicidade.

Unha primeira novela de Paula Cascallar para sufrir con ela e participar nas loitas para saír a frote nas augas turbias do océano da vida e no alto a lúa e as estrelas escintilantes que presiden o ceo das persoas inquedas e en constante busca.

Unha novela para vivir e sentir e para saír fóra de nós na procura do outro no círculo labiríntico da roda da vida.

 

           Xermán Manuel Torres

           30 de maio de 2021





sábado, 23 de enero de 2021

FILGUEIRA VALVERDE E AFONSO X

800 ANIVERSARIO DE AFONSO X 




 Esta efeméride canto lle daría a Xosé Filgueira Valverde para escribir riolas de artigos sobre o rei chamado Sabio e a súa obra e a súa relación con Galicia. Ben é sabido que don Xosé era un dos máximos especialistas sobre a obra afonsina, sobre as súas cantigas, especialmente as dirixidas á Virxe María. A súa tese de doutoramento sobre a Cantiga CIII foi considerada, no seu momento, en palabras que lle teño escoitado ao filólogo e académico Xesús Alonso Montero, como unha xoia dos estudos da literatura comparada.

 A colaboración de D. Xosé na edición do chamado Códice Rico do Escorial e sobre todo o referido coas cantigas afonsinas e os seus coñecementos sobre o medievo déronlle unha proxección e un prestixio internacional. Como experto canto desfrutaría escribindo e conferenciando sobre estes temas que tanto lle acaían!

 Afonso X tivo a fortuna de cultivar e promover a lingua galega, que daquela era a lingua literaria de prestixio e estaba de moda; porque a nivel persoal e político o aprecio por Galicia parece ser que non era moito. Pero, por ese uso do idioma galego, mereceu en 1980 ser homenaxeado no Día das Letras Galegas. 

Nese ano, eu invitei, como presidente do Club Xuvenil Vilagarcián, a D. Xosé Filgueira Valverde para que pronunciara unha conferencia en Vilagarcía de Arousa, foi o 9 de maio daquel ano, no Auditorio da Caixa de Aforros Municipal de Vigo. Invitara ao meu alumnado a escoitar tan douta conferencia que se titulou: Galicia na obra de Afonso X, que segundo o catálogo de María Xesús Fortes Alén (1996) era a núm. 875 que ditaba.

Esta conmemoración é unha oportunidade para achegarse ao coñecemento de Afonso X e a súa obra e de paso tamén para ler as obras e artigos de Xosé Filgueira Valverde sobre o tema.


Castelao
Ex-Libris de Filgueira Valverde