XIV MEMORIAL FILGUEIRA VALVERDE (IV)

Rafael L. Torre

"A Caixa de Aforros Provincial de Pontevedra"

Valle Pérez presenta e agradece a aceptación de defender a súa ponencia a Rafael L. Torre, experto na materia e gran xornalista, coñecedor do s. XX de Pontevedra. Finaliza reiterando a súa gratitude ao conferenciante polas facilidades que sempre da ao Museo cando se lle pide a súa colaboración.

Rafael L. Torre pola súa parte manifesta a súa gratitude ao Museo e á Universidade de Vigo e manifesta que ten unha especial querencia polos temas da Caixa de Aforros por varios motivos, dita Caixa de Aforros foi cliente da súa empresa de asesoría sobre temas de información e divulgación, porque elaborou o seu libro sobre a historia da mesma por encargo da citada entidade. Tamén por facilitarlle ao emprender as súas investigacións o coñecemento dunha persoa crucial para a provincia de Pontevedra como foi Daniel de la Sota Valdecilla, sobre o que manifesta: "tengo un libro entre manos". Recoñece que Carlos Velasco fixo posibles as tres cousas que antes mencionou. Os vinte ou trinta primeiros anos da Caixa son de suma importancia para a historia de Pontevedra, para a súa historia social.

Durante moito tempo foi cuestionada a Deputación Provincial, sendo moi contestado este poder provincial, incluso moito máis que agora. Pedíase con insistencia a desaparición das deputacións.

Daniel de la Sota chega á presidencia da Deputación en 1924, eses case séis anos da súa presidencia son uns anos clave. Na época de Primo de Rivera prodúcese a idade de ouro da Deputación, que coincide case na súa totalidade co mandato de de la Sota. Nesta época prodúcense, entre outros, estes transcendentais feitos:

- Becas para os artistas

- Repoboación forestal

- Instalación da Misión Biolóxica en Pontevedra

- Absorción do Hospital, que pasa de municipal a provincial

- Creación do Museo de Pontevedra

- Fundación da Caixa de Aforros Provincial  

A CAIXA DE AFORROS

Tiña á Deputación Provincial como sociedade matriz. Nun primeiro lugar, ocupa dúas pequenas habitacións do pazo provincial.

Castelao non tivo nada que ver coa fundación da Caixa. Si tiña unha relación moi estreita e de colaboración con Daniel de la Sota. O fillo de Castelao, Alfonsiño Daniel e o seu curmán , Turiñas e o fillo de Daniel de la Sota, Alejandro eran íntimos amigos. Este último chegará a ser un recoñecido arquitecto. Alejandro considera a Castelao como o seu primeiro mestre no debuxo.

A Caixa de Aforros pretendía xerar a propia facenda da Deputación e ter unha importante atención social. O diñeiro de Pontevedra hai que invertilo en Pontevedra. Cun símil cinematográfico, de la Sota é o director e productor da Caixa e Bóveda é o guionista e primeiro actor. Bóveda  será o xestor da facenda e da economía da Deputación co seu importante papel na ordenación e cobro das cédulas persoais. Seguindo coa comparación anterior, Armando Rodríguez Acosta sería o secundario de luxo, man dereita de Bóveda.

Bóveda é comisionado para visitar caixas de aforro xa creadas para recoller adiantos e toda canta información valiosa puidera achegar. Visita as de Guipúzcoa, a máis antiga, a de Barcelona, Vizcaia e Valladolid.

Antes da posta en marcha e reforzamento das caixas provinciais existiron as caixas municipais e monte de piedade, as caixas provinciais consolídanse a partires de 1940.

Bóveda inspírase sobre todo na Caixa de Barcelona.

A fundación da Caixa de Aforros Provincial de Pontevedra tivo lugar o 28/06/1929, e desde os inicios tivo un forte acento benéfico social. "El protocolo fundacional constaba de 66 artículos".

En Pontevedra xa existían a Caixa de Aforros Municipal e Monte de Piedade, o Banco de Crédito Agrícola e Caixa de Aforros Foral, esta última fundada coa intención da redención dos foros.

O 12/01/1930 constitúese o Consello de Administración da nova caixa e o nomeamento de Bóveda como director, que toma posesión o 19/01/1930, formarán parte deste proxecto desde os inicios: López García, Armando Rodríguez Acosta e José Luís Bermúdez, que permanecerán unidos a dita entidade ata a súa xubilación en 1971. O día 20/01/1930 ten lugar a solemne inauguración, aproveitando o cumio das catro deputacións galegas que se celebra en Pontevedra os días 20 e 21 de xaneiro de 1930, tendo como anfitrións ao presidente, Daniel de la Sota e á Deputación de Pontevedra, asisten todos os presidentes das deputacións galegas e os gobernadores civís da catro provincias. Neste importante cumio demándase ao goberno central a construcción do Ferrocarril Central Galego e a Gran Cruz do Mérito Civil para D. Daniel de la Sota, polo seu gran labor nos séis anos que estivo á fronte da deputación pontevedresa.

Promóvese que o maior número de cidadáns abran as súas cartillas de aforro e D. Daniel de la Sota da exemplo abrindo libretas aos seus fillos, a cartilla nº 54 corresponde a Alejandro de la Sota.

Como fonte de atracción e propaganda vanse realizar os famosos sorteos públicos da Caixa coincidindo co Día do Aforro. Naqueles tempos ofrecíanse tres premios de 50 ptas. para os primeiros aforradores. E premiábanse aos párrocos e aos mestres e mestras que realizaban a captación de clientes nos pobos, con premios de 100 ptas. para os mellores.

A caída do xeneral Primo de Rivera provoca a dimisión de Daniel de la Sota como presidente da Deputación de Pontevedra e de todo o seu equipo, así como a de todos os deputados provinciais, esto supón nesta cadea de obrigados abandonos, a dimisión de Bóveda no seu posto de responsable da Facenda provincial e como director da Caixa de Aforros Provincial de Pontevedra.

D. Daniel manifestara como principio do seu mandato: "No confundir la esfera de lo político con la administración".

A nova Deputación pretende destruír toda a obra de Daniel de la Sota. A Caixa puido desaparecer por inanición, puideron liquidar a Caixa en séis ou sete anos. Pero houbo un miragre, un salvador, Armando Rodríguez Acosta, quen lle explica aos novos xestores que a Caixa debe pervivir para toda a vida polos beneficios que podía aportar para a riqueza da provincia. Nesto topou un gran aliado, o pai de Peláez Casalderrey (quen chegaría ser presidente da Deputación), Casiano Peláez Merino, propietario do comercio El Globo, que foi Conselleiro Director durante a Guerra Civil e ata finais dos anos 40.

Os fondos da Caixa en 1936 eran de 1.000.000 ptas., que pasan a 2.000.000 ptas en 1937. Benefícialle á Caixa que Pontevedra estaba na retagarda.

En 1944 mércase un edificio en construcción por 100.000 ptas para albergar a nova sé da Caixa. Términase o edificio nos anos 1947-1948.

En 1944, a Caixa acada uns fondos de 6.000.000 ptas.

En 1948 prodúcese un gran desfalco na repoboación forestal o que fulmina o acto de inauguración do novo edificio da Caixa. É un ano de gran crisis na Caixa e na Deputación Provincial. Como consecuencia a pura e dura intervención da Caixa como decisión de Madrid.

Cando José Solís Ruiz foi Gobernador Civil de Pontevedra deulle por facer vivendas sociais e quería meter neste proxecto á Caixa.

Cando se produce un cambio na Deputación Provincial de Pontevedra e Luís Rocafort se converte en presidente en 1957 noméase a D. Daniel de la Sota como Presidente Honorario e réndeselle unha homenaxe. D. Daniel sobreviviría séis ou sete meses a este acontecemento, tan merecido.

"El poder central se puso al lado de Vigo. Y la Caja de Ahorros Municipal de Vigo se expande por toda la provincia". A nova Lei de Caixas permitiu que unha caixa de ámbito municipal abarcara ao ámbito provincial. O poder de Vigo impúsoxe.

EPÍLOGO

Durante a década dos 90 do pasado século prodúcese a fusión das Caixas do Sur, tendo como impulsores de tal feito a Manuel Fraga Iribarne e aos seus Conselleiros, Orza e Cuíña. Pretendíase a fusión antes das eleccións municipais de 1999. A Caixa de Aforros de Pontevedra oponse, o 12/03/1999 hai unha xuntanza na Deputación para forzar a fusión. Ese día e o seguinte non hai ningún acordo, pero o día 15/03/1999 acéptase a fusión.

Villarino chega a dicir: "Hemos cambiado de postura pero no de opinión".

Na década dos 90 a Caixa alcanzou os seus mellores resultados.

"Carlos Velasco renuncia al cargo antes de la fusión, quiso morir con la Caja".

"70 años de luces y sombras, la historia de la Caja tuvo un gran peso en la provincia".

Algúns dos seus logros:

- Compra de Lourizán

- Financiación de todo San Antoniño

- Residencia de Estudiantes

- Centro Rexional (Asociado) da UNED en Pontevedra

- Obra cultural

- Grandes e pequenas axudas

- Identificación e confianza da xente humilde na cartilla de aforros

Sería moi importante non perder as actas da entidade, por eso o conferenciante interpela ao Museo de Pontevedra, na figura do seu director, presente neste acto, para que se faga unha xestión e reclámense a ABANCA e se recuperen e trasladen ao Arquivo Provincial. E con esta xusta demanda o conferenciante da por rematada a súa intervención.

O director do Museo, Xosé Carlos Valle Pérez abre a quenda de preguntas do público.

Xermán Manuel Torres, nesta quenda, pregúntalle a Rafael L. Torre se a xestión de sistematización e de cobro das cédulas persoais supúxolle algún problema a Bóveda.

Rafael L. Torre comenta que Bóveda pola súa gran formación en Economía e co rigor e seriedade que lle imprimía ao seu traballo trata de levar do mellor xeito posible a Facenda Provincial cumprindo a encomenda que lle fai Daniel de la Sota, que depositou toda a súa confianza neste tema en Alexandre Bóveda. Certamente, este tema creou grandes nemigos de Bóveda, que tristemente, como sabemos, pasaríanlle lamentable factura.

Ao non haber ningunha outra pregunta, dase por finalizado o acto.

FILGUEIRA VALVERDE EN PONTEVEDRA

O martes 10, ás 20:00 h. celebrarase unha mesa redonda, a primeira dunha serie delas, que terán lugar en distintos puntos de Galicia, no Salón de Actos do edificio VI do Museo de Pontevedra e que estará moderada por José Fernando Filgueira Iglesias, fillo do autor homenaxeado ese día co gallo de ir dando cumio a este Ano de Filgueira Valverde  e ademais presidente da Fundación homónima. Dita mesa contará coa participación dos seguintes poñentes:

- Rafael López Torre, que abordará a vida política.

- Xermán Torres de Aboal, que repasará a vida educativa.

- Xosé Carlos Valle Pérez, que falará da vida cultural.

Este tipo de actos de exposición e participación encol de diversos temas deben ser promovidos e organizados e a xente debera acudir para aprender, contrastar, opinar. Deberamos recuperar a idea da ágora clásica, onde a xente escoita e fala; comparte coñecementos, experiencias, vivencias, opinións. Vivir a  idea de cidadanía actuante, participante da vida social, da vida da "polis"; debemos abrirnos e colaborar todos, recuperando humanismo e humanidade, sendo veciños, conciudadáns, uns dos outros; convivir e compartir con. Buscando o enriquecemento persoal e o ben común. Cidadanía activa, participativa, preocupada e ocupada de todos os asuntos de tipo social. Debemos ser partidarios de tertulias, de conferencias, de mesas redondas, de recitais poéticos, de actividades musicais, deportivas, culturais, dándolle protagonismo á xente. Invitamos a todos a asistir, gustaríame ver a moita xente, a moitos amigos, a moitos conveciños. O home que pensa, que fala, que se comunica, será un home máis libre.

PRESENTACIÓN DO LIBRO: Filgueira Valverde, crónica de una alcaldía (1959-1968)

(Foto: Faro de Vigo)

O xoves 11 de xuño de 2015, ás 20:00 h. no Café Moderno de Pontevedra tivo lugar a presentación do libro sobre a época de Filgueira como alcalde de Pontevedra, da autoría do xornalista Rafael López Torre, coa presencia de autoridades, representantes da familia de Filgueira e numeroso público.

Abriu o acto o director do Faro de Vigo, Juan Carlos Da Silva, que presenta ao autor, da as gracias a todos os que fixeron posible esta publicación, especial mención para o Concello de Pontevedra e a súa Concellaría de Urbanismo e Obras Urbanas, representada no acto por Antón Louro, concelleiro titular da mesma neste últimos catro anos. Tamén manifesta a súa gratitude ás autoridades, familia e público presente. Seguidamente relata a relación de Filgueira Valverde co Faro de Vigo, do que chegou ser o decano dos seus colaboradores, pois empeza a publicar neste diario desde o ano 1925, sendo moi mozo. Destacan os seus artigos no xornal vigués, publicados co rótulo Adral, que logo constituirían a maioría dos seus ensaios na colección de nove volumes publicados nas Edicións do Castro co mesmo nome. Por iso, Faro de Vigo, decide apoiar ao máximo este Ano Filgueira.

A continuación toma uso da palabra Antón Louro, quen subliña a importancia de Filgueira para Pontevedra como home de Letras, erudito e científico e logo como “home da cultura metido a alcalde”. O que non se pode poñer en dúbida é o amor de Filgueira pola súa cidade natal.

Na parte central do acto, intervén Rafael López Torre, quen tamén fai unha rolda de gratitudes, pero moi especialmente para o Arquivo Municipal de Pontevedra.

Logo propón esta cuestión: Foi Filgueira un bo ou un mal alcalde de Pontevedra?

Indica que a resposta entra dentro da subxectividade ou dos valores que un teña.

No seu libro pretende a obxectividade, o rigor e a verdade por medio das súas pescudas nos libros de actas de Plenos, Comisións e demais documentación municipal manexada durante os últimos seis meses dedicados ao estudo, ademais da utilización da prensa diaria da época, que aporta a frescura fronte da seriedade e rixidez dos documentos municipais.

Faltan as testemuñas persoais, pero xa quedan moi poucas persoas vivas que compartiran os labores de Filgueira como responsable da alcaldía e para non perder obxectividade, evita esta cuestión. El trata de ofrecer unha información completa e exacta.

Hai dous tópicos sobre Filgueira alcalde:

-         Para uns foi un bo alcalde porque salvou o casco vello.

-         Para outros foi malo porque trouxo e consolidou Celulosas.

Filgueira antes, durante e despois da alcaldía tivo a máxima preocupación e coidado polo casco vello.

Os propietarios da zona monumental pretendían ampliar alturas dos seus edificios ao que Filgueira sempre se opuxo contundentemente o que lle ocasionou máis dun desgusto e dalgún inimigo.

En canto a Celulosas, na súa xénese, aterraxe e consolidación Filgueira non tivo ningunha responsabilidade, era un proxecto estratéxico do franquismo e un asunto supramunicipal. Decisión gobernamental por medio do Instituto Nacional de Industria (INI) e responsabilidade do Goberno Civil de Pontevedra e da Comisión Provincial de Servicios Técnicos. Nos anos 1964-1965 están os sucesos ocasionados polos problemas que provocaba a factoría en canto a malos olores e contaminación. É un “sambenito que lle cargan a Filgueira”, pero quizais  habería que mirar para Ramón Encinas Diéguez, Gobernador Civil de Pontevedra desde 1965 e ata 1970.

Tamén habería que contemplar o contexto de hai 50 ou 55 anos e a Lei de Bases de Réxime Local vixente naqueles anos.

A situación municipal daquela época nada ten que ver coa realidade actual. Filgueira foi un alcalde elixido a dedo, non tivo nada que ver na elección dos concelleiros que o acompañaron nas catro distintas corporacións que presidiu, os concelleiros éranlle impostos. Renovábase o Concello por metades cada tres anos. Por iso, como a maioría dos alcaldes daquela, foi un alcalde moi presidencialista, as circunstancias obrigábano a elo. Foi un alcalde que traballou moitísimo. Non rexeitou ningún tema por difícil e alleo que fora para el.

Eu destacaría, engade López Torre, que o seu mellor labor foi o deporte, fai unhas moi boas xestións e negociacións para mercar e construír o Campo de Deportes de Pasarón. Constrúe o Pavillón de Deportes cun proxecto final de Alejandro de la Sota, a quen consideraba un irmán menor pola súa relación coa familia do prestixioso arquitecto pontevedrés.

Tiña moitos proxectos e moi pouco diñeiro. O concelleiro co que mantivo mellor colaboración foi con Emilio Vázquez González, concelleiro de Facenda, entre os dous propuxéronse aumentar os orzamentos. Filgueira era un hábil negociador para conseguir todo tipo de subvencións e axudas; para esto era un as.

Como el pensaba, obras son amores e polas súas obras o coñeceredes. Fixo moitas pequenas obras, pero obras útiles.

Hai catro actuacións que destacan:

-         O Campo de Deportes de Pasarón

-         A seca das Xunqueiras (polo que se suspiraba desde o século XIX)

-         Pavillón de Deportes

-         A instalación do CIR en Figueirido

Filgueira tiña unha relación privilexiada co Exército. Protestou coa marcha do Goberno Militar para Vigo, que conseguiu ao fin recuperar despois.

Comenta o autor do libro que lle quedan tres espiñas cravadas:

1. Conseguir a foto do automóbil Jaguar que lle fora regalado á alcaldía.
2. Que pasou para que se frustrase o traslado das ruínas do Mosteiro de Carboeiro que el pensaba utilizar para a construcción da igrexa de Campolongo, para o que fixera unhas xestións con desenvolvemento favorable, diante da Comisión de Belas Artes de Madrid e co Arcebispado de Compostela. Non topei explicación da paralización deste proxecto.
3. Por que tampouco foi adiante a compra de todo Monteporreiro? Cando tivo a opción de compra para o Concello. Imaxínanse o que puidera ser esto nas sabias mans de Filgueira?

El tiña a teima de que a el non o cesaba ninguén, que se iría da alcaldía por renuncia persoal.

Hai un primeiro intento de renuncia a finais de 1966, que non lle foi aceptada.

Pasouno moi mal no seu último período na alcaldía, foi un ano e medio no que sufriu moito, tivo que contemplar impotente o “desmadre urbanístico” e tragarse moitos sapos.

A renuncia definitiva será en 1968. Sobre o “desecuentro entre Filgueira y Encinas, ellos sabrán, se llevaron el secreto a la tumba”.

Filgueira fai un acto de desafío e presenta a candidatura a Procurador en Cortes polo tercio familiar xunto ao alcalde de Vigo, Portanet.

Filgueira obtén 109.000 votos, sendo representante dunha cidade tres ou máis veces máis pequena que Vigo. Tivo moito respaldo popular.

Portanet consigue 101.000 votos.

No seu discurso de despedida como alcalde, ¾ partes do mesmo corresponden a agradecementos. Filgueira despídese como un señor, ao grande.

Ten un recoñecemento xeral polo seu amor e dedicación a Pontevedra.

Sería moi interesante publicar un libro sobre anécdotas e feitos curiosos da vida de Filgueira. Para rematar eu vou ofrecer como primicia unha e no meu libro hai outra moi boa que Vdes., queridos lectores, teñen que descubrir e que ten como testemuña a Joaquín Queizán Taboada, quen me fai a revelación pouco antes de morrer.

Pero imos coa primicia de agora:

Un día a saída dunha exposición coincidimos D. Xosé, Guillermo Campos e mais eu. Filgueira ía no medio. Había pouco tempo que a empresa canaria, Prensa Ibérica, mercara Faro de Vigo, Guillermo Campos traballaba neste periódico e coa sorna que o caracteriza, pregunta:

-         “D. Xosé que lle parece a compra de Faro de Vigo por Prensa Ibérica?"

Filgueira sempre se tomaba dous segundos antes de contestar, dous segundos que lle abondaban, e logo di:

-        " Imos ver como cantan estes canarios?"

                               Por Xermán Manoel Torres

                                                         11/06/2015    

MEMORIAL FILGUEIRA VALVERDE-2012

Nesta ocasión o XI MEMORIAL FILGUEIRA VALVERDE está dedicado a un gran amigo de Filgueira e dunha familia moi significativa para Pontevedra, trátase de ALEJANDRO DE LA SOTA (Pontevedra,1913- Madrid,1996), gran arquitecto e fillo de Daniel de la Sota, o lembrado presidente da Deputación de Provincial de Pontevedra (1924-1930), nos anos da dictadura de Primo de Rivera, alá polos anos vinte do pasado século, cando empezan os anos de esplendor de Pontevedra que finalizarán cando caeu a II República.

O memorial desenvolveuse durante os días 6, 7, e 8 de novembro de 2012, a partires das 20:00 h. no marco do Salón de Actos do edificio VI do Museo de Pontevedra. O primeiro día constituíuse a mesa presidencial na que se atopaban a deputada provincial, Ana Isabel Vázquez Reboredo; representando á Universidade de Vigo, Antonia Blanco Pesqueira; o presidente do Consello Social da Universidade de Vigo, Ernesto Pedrosa Silva; o director do Museo de Pontevedra e secretario da Cátedra Filgueira, Xosé Carlos del Valle Pérez; pola fundación Filgueira, Xosé Fernando Filgueira Iglesias, o fillo do personaxe central do Memorial, Juan de la Sota; e o conferenciante, o xornalista, Rafael López Torre. No acto protocolario de inauguración recoñécese o labor da Cátedra Filgueira, organizadora xunta ao Museo deste acto e a significación de Alejandro de la Sota como un dos máis importantes arquitectos españois do século XX, cunha obra moi variada e moi estudiada, destacando o traballo da fundación que leva o nome do ilustre arquitecto e que difunde o seu legado persoal, os seus arquivos e a súa obra, que son obxecto de estudio por expertos en arquitectura de todo o mundo e polo público en xeral. Seguidamente, Rafael López Torre comeza a súa disertación con palabras de agradecemento á Cátedra Filgueira, á Universidade de Vigo, ao Museo de Pontevedra e ao seu director, Xosé Carlos del Valle. Posteriormente, precisa que a súa conferencia non ten nada que ver coa arquitectura e si coa vida e a obra de Alejandro de la Sota a quen lle dedicou moito tempo de estudio, indica que foi un arquitecto que creou escola, a forxa do artista que foi e a configuración da súa personalidade veñen marcadas pola familia, a casa, a cidade, deulle moita importancia aos trinta anos da súa vida que pasou na cidade de Pontevedra. Naceu no seo dunha familia acomodada e distinguida. O seu pai, Daniel de la Sota, cántabro de orixe humilde, que nun determinado tempo foi militar, aínda que en 1917 cando obtén o destino forzoso de Melilla co emprego de comandante solicita o seu pase a supernumerario e nunca máis volveu ao exército, pasara un tempo na Escola de Debuxo da VIII Rexión Militar e é notoria a súa intervención na remodelación do cuartel de San Fernando en Pontevedra. D. Daniel era un gran debuxante (como tamén o chegaría a ser Alejandro, quen naceu cun lapis na man, aprendeu antes a debuxar que a andar), D. Daniel era algo así como arquitecto, enxeñeiro, mestre de obra; o seu fillo recoñéceo xunto con Castelao como os seus únicos mestres no debuxo. A súa nai era descendente dunha rica familia de propietarios de grandes fincas agrícolas de Salcedo, moi relacionada coa influínte e poderosa familia dos Muruais, tamén era prima de D. Xosé Mª Filgueira Martínez, pai de Filgueira Valverde polo que os de la Sota e os Filgueira tiñan unha relación moi familiar. Así como o marcaron a súa familia e as súas amizades e relacións aquí en Pontevedra, relacionouse con Castelao, seu mestre, foi amigo do seu fillo Alfonsiño e do seu sobriño “Turiñas”, un trío inseparable. Pero tamén ten influencia un edificio emblemático de Pontevedra, o do Café Moderno, onde naceu e pasou a súa infancia e mocedade, o dono deste edificio era D. Bernardo Martínez Bautista. Tamén subliñar a casa do verán, a casa solariega dos seus avós en Salcedo que lle propiciou gozosas experiencias infantís. Outra das súas paixóns era a música, chegou a ser un virtuoso do piano e formou parte do coro de nenos da mítica Coral Polifónica de Pontevedra nos seus inicios e baixo a dirección do marinense, Blanco Porto, el tiña a avantaxe de que sabía solfexo. Emilio Quiroga presentoulle ao seu irmán, o prestixioso violinista, Manuel Quiroga, quen quedou marabillado das destrezas de Alejandro para a caricatura. Alejandro foi discípulo na música do mestre Jané, quen lle transmitiu o seu amor por Bach. Tivo unha infancia feliz, sendo tamén moi mañoso no xogo das canicas e do trompo. Estudiou no colexio dos Maristas e logo o bacharelato no Instituto de Pontevedra, situado primeiro no edificio da antiga Escola de Oficios, logo Normal, incluso cárcere, hoxe ese edificio pertence á Deputación; pasando logo ao edificio que hoxe pertence ao Instituto Valle-Inclán. Aos quince anos prodúcense dos feitos de distinto signo, un ledo: a primeira exposición da súa vida, unha exposición de caricaturas baixo a inspiración de Castelao; outro triste, precisamente a morte do fillo de Castelao, Alfonsiño, do que era grande amigo. Nestes anos da nenez e mocedade prodúcese o florecemento cultural de Pontevedra, nesta pequena cidade provinciana conflúen extraordinarios personaxes que enriquecen á capital do Teucro, entre eles, por só citar a uns poucos: Casto Sampedro, Losada, Iglesias Vilarelle, Castelao, Osorio Tafall, Sánchez Cantón, Filgueira Valverde,... Un momento único para Pontevedra. Uns dos feitos desa riqueza cultural foi a creación da revista CRISTAL, precisamente a figura feminina que aparez na portada do número 1 da revista é de Alejandro de la Sota, os debuxos do seu amigo Turiñas aparecerán nos números do 4 ao 10 de Cristal, precisamente o 10 será o último, con el púsoxe fin a este extraordinario experimento cultural. Lorca compartiu cos membros da revista Cristal unhas xornadas memorables en Pontevedra, xornadas de arte e de música, o poeta granadino ofreceu para uns poucos privilexiados un recital de cancións populares andaluzas acompañándose ao piano, entre eses elexidos estivo Alejandro de la Sota e que acompañaron ao lembrado poeta do 27 na benvida e en toda a súa estancia na cidade do Lérez. O golpe de estado co que comenza a Guerra Civil sorprendeu ao seu pai, D. Daniel, na cidade de Madrid, onde quedou aillado da súa familia, esa guerra foi orixe de moita dor para todos. Alejandro foi ferido no frente nun ollo, esa ferida de metralla deixoulle afectado o ollo para sempre; pero, non lle impediu seguir coa súa vida normal. Nestas circunstancias tan terribles deixou de debuxar, finalizou unha guerra absurda que non creou máis que separación e sufrimento, Ventura de Dios, “Turiñas”, o seu amigo de sempre, finou na guerra e en 1947, morreu de tuberculose a súa irmá maior, María; circunstancias todas tristes e mouras. El pertencería a primeira promoción de arquitectos da postguerra da Escola de Arquitectura de Madrid. “La Pastora” foi a primeira casa que deseñou, seu primeiro traballo arquitectónico. Traballou para o denominado Instituto de Colonización no deseño de pobos, tamén colaborou co Patrimonio Forestal e co CSIC (Consello Superior de Investigacións Científicas) na Misión Biolóxica. Foi un bo irmán e preocupouse moito do seu irmán menor ca el once anos, Jesús de la Sota, quen chegaría ser un bo artista, costeoulle os seus estudos de pintura. Tanto Alejandro como Jesús foron moi independentes no seu traballo artístico, aínda que a Pontevedra da súa infancia e mocedade tivo moita influencia neles. Remata Rafael López Torre lanzando un órdago cara o centenario de Alejandro de la Sota (1913/2013), por se alguén o recolle, que se rehabilitara e volvese ao seu estado inicial o Pavillón de Deportes de Pontevedra, unha das grandes obras dun dos seus fillos máis egrexios, sería a mellor homenaxe para honrar a memoria de Alejandro de la Sota, arquitecto. Pon fin ás súas palabras agradecendo no acto a presencia de Juan de la Sota, fillo de quen centrou todo o noso interés nesta conferencia. Os sucesivos días do Memorial dedicáronse ao estudio das súas obras arquitectónicas, por medio da observación de debuxos, croquis, planos e fotografías. - AS IMAXES POR ORDE DE APARICIÓN: A PRIMEIRA PERTENCE AO FOLLETO DO XI MEMORIAL, A SEGUNDA CORRESPONDE Á GALERÍA DE IMAXES DOS PRESIDENTES DA DEPUTACIÓN PROVINCIAL DE PONTEVEDRA, que se pode consultar en www.depontevedra.es