GALICIA NUEVA, 24-07-1933: artigo de Xaquina Trillo Sánchez

 Xaquina Trillo Sánchez, Ultre Eja. Galicia Nueva, luns 24-xullo-1933, portada.

Artigo de Xaquina Trillo sobre o cantigueiro e os trobadores medievais galego-portugueses e unha clara referencia a súa querida cidade de Santiago de Compostela, facendo alusións aos cantos e aos berros dos peregrinos a súa chegada á catedral do Apóstolo Santiago na cidade eterna galega que constitúe un compoñente galeguista moi significativo e que hoxe é a capital de Galicia.

Na portada do primeiro diario da cidade arousá, GALICIA NUEVA (1907-1938) do luns 24 de xullo de 1933, xunto ao artigo de Xaquina Trillo figuran textos de autores, como Vicente Risco, Ramón Villar Ponte, Curros Enríquez, Luis Peña Novo, que Galicia Nueva recolle nesa data "asociandose afervoradamente no Dia de Galicia as arelas de Futuridade, limpa e farta, que tremen alampadas no espirto da Raza".

Xaquina Trillo (Vilagarcía de Arousa, 1916-2004)

 

UN RAMO DE FLORES PARA FEDERICO GARCÍA LORCA - VILAGARCÍA DE AROUSA, AGOSTO DE 1932

 

FLORES PARA FEDERICO

 

Cando a poeta arousá Xaquina Trillo

lle entregou un ramo de flores a

Lorca en Vilagarcía, no ano 1932

 

Xermán Torres

 

Con Xaquina Trillo na presentación do meu libro

Ó GALEGO POLO TEATRO en 1996

 

Xaquina Trillo (Vilagarcía de Arousa, 1916-2004) foi unha querida e simpática amiga miña, moi galeguista ela, gábome de terme relacionado con ela e gozar da súa amizade e da súa poesía.

Xaquina fixo os seus estudos de bacharelato no moi lembrado e prezado Colexio León XIII de Vilagarcía, que foi dirixido, entre outros, por Xosé Núñez Búa (1903-1981), Aquilino Iglesia Alvariño (1909-1961) e Xesús Garrido Álvarez (1904-1971), os tres amigos da lectura e da escritura. O Colexio León XIII era un colexio privado asociado ao Instituto de Pontevedra, polo réxime de ensino colexiado, o seu alumnado presentábase por libre aos exames no instituto pontevedrés. Foron profesores da poeta de Arousa, como así denominaba a Xaquina Trillo, Antón Fraguas Fraguas (1905-1999), naquel lembrado colexio, Aquilino Iglesia Alvariño de Latín e Manuel Rodríguez Castelao (1905-1937) mártir inmolado no bou Eva e curmán de Castelao (1886-1950), de Debuxo.

Contaba Xaquina, que nun acto do colexio, recitou poemas de Rosalía e algún poema de seu. Estando alí a escoitala o gran Castelao, díxome ela que o insigne rianxeiro lle comentou: - Segue por aí, meniña.

Xaquina tamén me contou unha súa vivencia do ano 1932, cando, sería no mes de agosto dese ano, o poeta Federico García Lorca (1898-1936), autor dos SEIS POEMAS EN LINGUA GALEGA, visitou Vilagarcía de Arousa co grupo teatral universitario LA BARRACA para representar no que hoxe é a praza do doutor Carús, preto da praza da Peixería, teatro clásico en castelán. Nese acto de representacións teatrais, Xaquina Trillo máis dúas mozas amigas, fillas dunha muller andaluza, casada cun médico militar que facía o servizo de medicina exterior portuaria en Vilagarcía e por mandado desta señora andaluza, as súas fillas máis ela fíxéronlle entrega dun ramo de flores a Federico. Xaquina quedou fascinada do engado e do magnetismo do mal fadado poeta granadino.

Esta experiencia narrouma Xaquina a min, asunto que teño reflectido en máis dunha ocasión en diferentes foros e con distintas persoas.

Nun Congreso sobre Lorca en Galicia, celebrado os días 13, 14 e 15 de xullo de 1998, na Facultade de Filoloxía en Compostela, xa vai alá algúns aniños, dito congreso foi organizado polo eminente profesor Xesús Alonso Montero (1928), e coa participación de persoas que tiveron coñecido a Lorca en vida, entre as que se atopaban, o intelectual e profesor Antón Fraguas Fraguas; o activista cultural, escritor e editor Francisco Fernández del Riego (1913-2010) e a propia poeta Xaquina Trillo, que relatou a súa experiencia da entrega dun ramo de flores en Vilagarcía no ano 1932 ao poeta Federico García Lorca, quen nese ano percorreu Galicia coa Barraca, pasando tamén por Pontevedra.

Sería necesario consultar as hemerotecas dese ano 1932, sobre a estancia de Federico en Galicia, sei que hai algunha publicación sobre ese tema, das visitas de Lorca a Galicia, eu prometo que consultarei o xornal vilagarcián GALICIA NUEVA nos números do ano 1932 para comprobar o que di desa memorable visita do universal poeta granadino a Vilagarcía de Arousa. Quedamos emprazados e xa falaremos daquela.  

LEMBRANZAS DE XAQUINA TRILLO

Aquelas conversas coa poeta da Praza de España

Contaba ela que cando estudaba no colexio León XIII de Vilagarcía de Arousa, nunha ocasión, cando recitaba un poema de Rosalía e algún propio coincidiu alí no centro co gran Castelao, quen a animou a continuar coa poesía, pois gustoulle moito a súa intervención. Tamén me indicou que un curmán de Castelao que se chamaba Manuel Castelao, un home moi ben parecido e moi agradable fora seu profesor de debuxo no xa citado popular colexio vilagarcián, desgraciadamente acabaría morto por mor dos acontecementos da nosa triste guerra civil do 36.

No León XIII houbo un compoñente importante de irmáns galeguistas relacionados coas actividades docentes que alí se celebraban, estaban o propio Xesús Garrido, Xosé Núñez Búa, Aquilino Iglesia Alvariño, por citar tan só aos máis salientables, tamén tiñan contacto co centro, Otero Pedrayo e Filgueira Valverde, este último foi examinador no instituto de Pontevedra do alumnado do León XIII que acudían alí aos exames por libre, o colexio vilagarcián era un centro asociado da institución docente pontevedresa. O alumnado de Vilagarcía obtiña alí, na maioría dos casos, moi boas notas, Xaquina dicía porque ían moi ben preparados. O querido e lembrado Fernando Quintela Novoa explicoume moi fachendoso como conseguiu a súa matricula de honra en Latín, recordaba que D. Aquilino Iglesia Alvariño amais de eximio poeta era un extraordinario profesor de Latín.

Pero Xaquina que era todo expresión e graza, contaba moitas máis cousas co seu sorriso tan explosivo. Lembraba o seu encontro co gran poeta e dramaturgo Federico García Lorca, quen estivo aquí en Vilagarcía o ano 1932 coa súa compañía de teatro universitario LA BARRACA, que recorría os pobos de España dando a coñecer aos clásicos, sobre todo a Cervantes e a Lope. Pois ben, naquela época, vivía aquí un médico militar de medicina exterior, que prestaba os seus servizos no porto, coa súa familia, que era de orixe andaluza. A nai desta familia encomendoulle as súas fillas e a Xaquina, que era amiga delas, que se acercasen a Federico e no seu nome que lle entregaran un ramo de flores, para honrar ao seu ilustre paisano. Desta forma foi como Xaquina coñeceu ao poeta granadino, indicándome que García Lorca era moi simpático e ben parecido. Isto mesmo contou Xaquina Trillo nun congreso, que se celebrou xa hai anos, sobre Lorca en Compostela.

Pero, Xaquina non paraba de expresarse, teremos oportunidade outro día, D. M., de contar algunha anécdota e vivencias compartidas coa poetisa das camelias e de Compostela, sen esquecernos da súa amada Arousa.    

LEMBRANZA DE XAQUINA TRILLO, TECEDEIRA DE FLORES E VERSOS

 

Xa floreceron as camelias na campía compostelá

As fermosas rúas e prazas de Santiago

Que están cheas de camelias vermellas, brancas

U-las as xapónicas e xaspeadas?

Inquedo atópoas na carballeira de Santa Susana

No Campo das Estrelas, camelias de Compostela

A poetisa arousá cantou ás camelias de alí

Tamén ás camelias de aquí; ela cantou á Nosa Terra

Riqueza e beleza que ela ten, ela que é como unha flor belida

Inmensa, leda, coa nívea cabeza onde afloran os seus versos, non

Lle souben agradece-lo seu amor a Galicia, lugar vexetal

Oxalá mil primaveras para ela que tantos versos escribiu!