XIII MEMORIAL FILGUEIRA - XOSÉ CARLOS VALLE PÉREZ (I)

O día 12 de novembro de 2014, ás 20:00 h. no Salón de Actos do Sexto Edificio do Museo de Pontevedra, asistimos á conferencia do discípulo e sucesor no Museo de Filgueira, Xosé Carlos Valle Pérez, quen disertou sobre: FILGUEIRA VALVERDE E PONTEVEDRA. DATOS E CONXECTURAS.

Presenta o acto o fillo de Filgueira e presidente da Fundación da mesma denominación, Xosé Fernando Filgueira Iglesias, quen agradece ao Museo a organización deste Memorial e indica que Filgueira Valverde desexou permanecer sempre en Pontevedra.

Valle Pérez antes de principiar agradece a asistencia a esta conferencia e a todo o ciclo e fai mención aos actos e publicación sobre a celebración no 2006 do Centenario Filgueira e lembra a exposición que con tal fin se desenvolveu e que tiña por rubro: XOSÉ FILGUEIRA VALVERDE - 1906-1996, UN SÉCULO DE GALICIA. Por similitude, o título da súa conferencia ben podía ser: FILGUEIRA VALVERDE E PONTEVEDRA. DATOS E CONXECTURAS. UN SÉCULO DE PONTEVEDRA.

O MUSEO.- Organismo moi importante para Filgueira, ao que lle dedica con xenerosidade unha gran parte da súa vida. É a obra da súa vida, á que lle dedica máis tempo. El accede á dirección en 1940, sucedendo a Álvarez Limeses (1937-1940), o director fundador foi o mestre gratuito de Filgueira, o inesquecible, D. Casto Sampedro y Folgar, a quen se lle ten dedicado un destes memoriais, en concreto o X MEMORIAL FILGUEIRA VALVERDE. Pois un mociño Filgueira en 1929 é o primeiro secretario técnico deste Museo, sendo un estreito colaborador de D. Casto. Filgueira cesa como director en 1986, converténdose en director honorífico e emérito. Filgueira foi artífice do paseniño e incesante crecemento do Museo, chegou a coñecer todos os proxectos de ampliación, pero xa non puido contemplar este magnífico Sexto Edificio. O Museo era todo para Filgueira, incluso en 1930, co ánimo de preservar os estatutos da institución, enfréntase acompañado por Sánchez Cantón e Castelao ao seu mestre Sampedro y Folgar, que naquel tempo era o presidente da Deputación Provincial, ao final D. Casto non toca os estatutos.

Pontevedra, a cidade natal, é moi importante e imprescindible na vida de Filgueira, acaece moi ben a D. Xosé a frase atribuida a Fr. Martín Sarmiento: "Mi patria es Pontevedra".

Para escoller o título desta conferencia, tiven en conta o título dunha importante publicación de Filgueira de 1949: DATOS Y CONJETURAS PARA LA BIOGRAFÍA DEL MAESTRO MATEO. Tomei en préstamo de D. Xosé o título para a miña disertación.

A cidade de Lugo tamén é esencial, porque alí coñece e casa coa muller da súa vida, Dna. María Teresa Iglesias de Oscáriz e tamén onde nace a súa filla primoxénita, Araceli. Asimesmo alí transcorren os primeiros anos como mozo catedrático de Lengua y Lit. Española no instituto da capital luguesa.

Eu tomei contacto con D. Xosé nos meus anos como estudiante do instituto de Pontevedra, onde D. Xosé exercía como profesor e como director. Foi director durante trinta anos (1946-1976). Logo, desde moi novo tiven o privilexio de coincidir a carón del no Museo e logo pasei a traballar onde el traballaba, neste Museo que tanto significa para os dous.

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - RAMÓN VILLARES (III)

Seguimos reflectindo por medio dos nosos apuntamentos a conferencia de Ramón Villares Paz no reciente XIII Memorial Filgueira Valverde, un itinerario cultural de homenaxe e lembranza de Xosé Filgueira Valverde comezado no ano 2001. 

A creación do Consello da Cultura Galega é bastante orixinal e extraña. Tense en conta nos debates da Comisión dos 16 en 1979, cando andaban a voltas co proxecto de Estatuto de Autonomía para Galicia. Rosón cae como candidato para presidir a Xunta pre-autonómica e elísexe a Quiroga. No proxecto de Estatuto contémplase o Consello no artigo 32. Habería que ter en conta todas as negociacións e pactos para o difícil e complicado proceso de elaboración e aprobación do Estatuto de Autonomía.

Chega o primeiro goberno autonómico de Fernández Albor, que chama a Filgueira Valverde para ser o primeiro Conselleiro de Cultura da nosa recentemente estreada autonomía, a altura de febreiro de 1982. Filgueira promove a Comisión da Cultura Galega, apróbase a Lei de Normalización Lingüística, apróbase case por unanimidade o Consello da Cultura Galega. Opóñense (porque querían outra distinta configuración) dous deputados do Parlamento de Galicia do Grupo Mixto, Camilo Nogueira e Geluco Guerreiro.

Filgueira sobre o Consello da Cultura Galega tiña un criterio aberto, respetaba ás institucións, había membros do mesmo a título persoal. Filgueira amosaba unha vontade de integración, fala da memoria histórica, ten a intención de preservar proxectos de cultura. Entre os membros do Consello incluíanse 6 parlamentarios e 6 membros de Realidade Galega.

Coa crise de goberno de 1983 suprímese a Consellería de Cultura, Filgueira deixa de ser Conselleiro e o Consello da Cultura Galega constitúese baixo a presidencia de Vázquez Portomeñe. Elísexe como primeiro presidente do Consello a Ramón Piñeiro por 12 votos, Filgueira recibe un voto. Nos primeiros tempos o Consello vive na precariedade, traballan nel 2 persoas, ocupa un pequeno espacio dun edificio situado na rúa do Villar, constitúense entre 1 e 2 ponencias.

Fligueira accede á presidencia en 1990, sendo o seu segundo presidente, despois do pasamento de Ramón Piñeiro. Filgueira consolidou o Consello. Amplíanse as ponencias entre sete e oito. Por medio do diálogo e das negociacións trasladase o Consello a unhas intalacións nobres e remozadas no Pazo de Raxoi, traballan entre 16 e 18 persoas. Entre o labor realizado, destacar:

- O traballo sobre o Camiño de Santiago

- Congreso sobre Sarmiento

- Creación do Arquivo Sonoro

- O Arquivo da emigración

- Centro documental sociolóxico de Galicia

Tres fitos culturais nos que Filgueira Valverde desempregou un importantísimo labor para Galicia e nos que existe certa ilación foron:

- O Seminario de Estudios Galegos

- O Museo de Pontevedra

- O Consello da Cultura Galega

Filgueira mantivo o punto de vista sobre a posición do observador da Ciencia hoxe. Coa actual posición, que para el xa era vella, dos seus anos mozos no Seminario, do traballo multidisciplinar, inter-áreas, como soían dicir eles.

XLIII MESA DAS VERBAS - 10 DE XANEIRO

Boa entrada no 2015, a vida segue e na Mesa das Verbas volvemos a ceibar os versos ao ar e a acercar a poesía a todos, que non é cousa duns poucos, duns escollidos; a poesía é para todos, levamos dentro un poeta para cantarlle á vida, para cabrearnos con ela, para ser críticos, para clamar pola xustiza, en fin, para todo o que libremente un queira. Desde as Mesas queremos devolverlle a poesía á xente, a poesía xurde do pobo, en nós está a poesía. Vinde a compartila ao Salón de Actos do Liceo Casino de Vilagarcía de Arousa, rúa Castelao, 5, o próximo sábado día 10 de xaneiro de 2015, ás 19:30 h. Non nos faltedes, agardamos por todos vós.

Nesta ocasión, ceibamos os nosos versos ao ar:

Andrea Fernández
Jean Carbalho
Enrique Brumbéck
Tito Porto
Alfonso Saavedra
Ramón Torrado
Tere Briones
Ramón Quintáns
Augusto Guedes
José Tizado
Xermán Manoel Torres

Marcamos a nova cita para o último día e sábado de febreiro de 2015, a XLIV MESA DAS VERBAS será o 28 de febreiro de 2015, ás 19:30 h. no lugar de costume. Anotade a data xa nas vosas axendas.

NADAL NON É SENÓN É PARA TODOS, COMPARTIR O NADAL, COMPARTIR A VIDA.

uEn ningún neno a ollada de dor e de tristura.

uEn ningún mozo a falta dun futuro no que desenvolver os proxectos de vida.

uEn ningún vello o medo do desamparo e do abandono.

uEn ningún enfermo a falta de remedio e de médico.

uEn ningún traballador a falta de emprego.

uEn ningún home nin muller a falta de amor e de acollida.

COS MELLORES DESEXOS

DA FAMILIA TORRES-

SÁNCHEZ

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - RAMÓN VILLARES (II)

O SEG emprende un programa de estudos sistemáticos sobre Galicia. Son memorables as xeiras de traballo multidisciplinar, que deron lugar a unha serie de publicacións extraordinarias (TERRA DE MELIDE, DEZA,...). O Deus fratesque Gallaecia dou paso ao Deus Ciencia fratesque Gallaecia. O Seminario dispuso ao principio dunha sala da Universidade de Santiago de Compostela, alí xuntábanse para "facer papeletas", diríamos hoxe fichas para ordenar, catalogar, estudar, investigar con método. Hai unha ruptura de método con respecto ao acostumado, ao tradicional, meramente memorístico e libresco. Pásase a unha investigación aplicada e ás ciencias puras, ao estilo da universidade humboldtiana de Alemania. Vai asemellándose algo a prácticas do estranxeiro con métodos obxectivos a nivel europeo.

Unha viaxe de Filgueira a Cataluña da lugar a unha carta súa desde Barcelona dirixida a Otero Pedrayo, sobre Cataluña e o que alí viu, saín encantado da experiencia catalana, a lingua propia alí camiña, cos alumnos da cátedra todos arredor da mesa, cunha discusión democrática. Coñeceu alí a un creguiño de Dublín co que estableceu unha relación moi garimosa.

A obra do Seminario de Estudos Galegos é máis importante polo método que polos resultados. No SEG hai un ar de familia, un ar de familia europea ao estilo da ILE e da JAE. Hai un novo discurso nacional con figuras como o Dr. Negrín e Sánchez Albornoz. Aires científicos europeos, un renacemento a nivel cultural e político. Pero o SEG non tivo amparo político ao xeito do que o tivo o Seminari de Estudis Cataláns.

Todo vai cambiar cos sucesos de 1936, o SEG desaparece. Cara o 1943 queren recuperar en algo a aquela institución exemplar, creando o Instituto Padre Sarmiento de Estudios Gallegos, que non sería o mesmo. Na creación desta nova institución que xurde ao amparo do Consejo Superior de Investigaciones Científicas, que vén suplir á ILE e todo seu entramado: Residencia de Estudiantes, Instituto Escuela, JAE amósanse entusiastas Sánchez Cantón, Filgueira Valverde, Moralejo e moito menos Otero, Risco, e Cuevillas. Preténdese ter un método de traballo análogo e implican na nova idea a Jesús Carro García que estaba moi volcado no SEG. En xuño de 1936 era presidente do Seminario Otero Pedrayo, quen sería o derradeiro presidente.

No franquismo, Filgueira céntrase no Museo de Pontevedra, máis no Instituto Padre Sarmiento que na RAG. Semella que someten a Filgueira ao ostracismo, Galaxia non contaba con el, o nacionalismo tampouco o ten en conta, máis adiante a UCD parece ignoralo e en 1980 está fóra de Realidade Galega. Pero, Alianza Popular en 1982 faino Conselleiro de Cultura no primeiro goberno de Fernández Albor, no primeiro goberno da Xunta de Galicia. Como Conselleiro de Cultura é o autor da lei de creación do Consello da Cultura Galega, do que será primeiro presidente Ramón Piñeiro.

XLII MESA DAS VERBAS - 13 DEC

UNHA MESA DA VERBAS, EDICIÓN ESPECIAL, NA QUE O LICEO CASINO DE VILAGARCÍA DE AROUSA RENDERÁ UNHA HOMENAXE DE RECOÑECEMENTO E GRATITUDE A JOSÉ LUÍS VILLANUEVA, PRESIDENTE DA ASOCIACIÓN DE PARQUISTAS DE CARRIL E PATRÓN MAIOR DA CONFRARÍA "SANTIAGO APÓSTOL" DA MESMA LOCALIDADE. CONTAREMOS COA COLABORACIÓN MUSICAL DA CORAL SAN ESTEBAN DE REDONDELA. E COMO SEMPRE, CEIBAREMOS OS VERSOS AO AR TECIDOS DE AMIZADE E DUN CONTEXTO DE CONVIVENCIA.

CORREDE A VOZ E NON FALTEDES Á CITA. 

 CORAL SAN ESTEBAN DE REDONDELA


ADEMAIS DA ACTUACIÓN EXTRAORDINARIA DA CORAL SAN ESTEBAN DE REDONDELA E DA HOMENAXE MERECIDA A JOSÉ LUÍS VILLANUEVA, CEIBARON SEUS VERSOS AO AR:

Ramón Quintáns
Eduardo Víctor Castro López
Antonio Quiñoy
Tere Briones
Carmen Abalo
Carmen Darriba
Alfonso Saavedra
Isaura
Tito Porto
Enrique Brumbéck
Jean Carbalho
Ramón Torrado
Xermán Manoel Torres
Andrea Fernández

José Luís Villanueva recibe un agasallo do presidente do Liceo Casino (Foto: Andrea Fernández)

Un momento da actuación da Coral San Esteban (Andrea Fernández)

Atenta expectación (Andrea Fernández)

A PRÓXIMA MESA, A XLIII, SERÁ O VINDEIRO SÁBADO 10 DE XANEIRO DE 2015, ÁS 19:30 H. NO LUGAR DE COSTUME.
O GRUPO DA MESA DAS VERBAS DESEXA A TODOS UN BO NADAL E FELIZ ANINOVO 2015.   

XIII MEMORIAL FILGUEIRA VALVERDE - RAMÓN VILLARES PAZ (I)

Ramón Villares Paz, Catedrático de Historia Contemporánea da Universidade de Santiago de Compostela, Presidente do Consello da Cultura Galega, pronunciou o día 6 de novembro a segunda conferencia do Memorial no Salón de Actos do VI edificio do Museo de Pontevedra co seguinte título:

FILGUEIRA VALVERDE: DO SEMINARIO DE ESTUDOS GALEGOS AO CONSELLO DA CULTURA GALEGA.

Comezou o acto coa presentación de tan ilustre conferenciante por parte de Xosé Carlos Valle Pérez, Director do Museo, quen indicou que precisamente D. Xosé faleceu sendo presidente de dito Consello da Cultura Galega, que axudara a crear sendo o primeiro conselleiro de Cultura da Xunta de Galicia. Continua argumentando que Ramón Villares ten un currículo extenso e é unha figura moi importante mesmo a nivel internacional. Unha das meirandes e salientables características do profesor Villares é a súa capacidade de formar equipos. Unha das súas importantes obras é a HISTORIA DE GALICIA. Tamén destaca a súa condición de académico numerario da Real Academia Galega. Agradece que sempre resposta afirmativamente aos inquéritos que se lles fan desde o Museo de Pontevedra.

Ramón Villares agradece o convite e a presentación, así como a presencia do público asistente.

Segue indicando que Xosé Fernando Filgueira Valverde é un dos arquitectos, mestre de obras de institucións importantes da cultura galega. Intensamente e profundamente o fixo en todo o relativo ao Seminario de Estudos Galegos, unha das institucións máis representativas e que contribuiu a construcción cultural e científica da Galicia do século XX.

A súa vida longa e a súa situación e ocupacións estables permitiron que desempeñara unha obra tan intensa e extensa, chea de calidade e de repercusións tan decisivas na nosa cultura.

Obra persoal envidiable, monumento de erudición e de curiosidade intelectual. Os seus amplos coñecementos de Historia, Arte, Literatura, Música...; das Humanidades en xeral, xunto á súa gran capacidade de traballo contribuiron á construcción dunha obra inmensa e insustituible na nosa cultura.

Filgueira é académico numerario da RAG desde 1942, nunha toma de posesión colectiva, na que tamén entrou a formar parte da Academia o seu grande amigo Fermín Bouza Brey. Resposta ao seu discurso de entrada o seu mestre e amigo, Ramón Otero Pedrayo, quen se dirixe a el como TI, LANZAL FILGUEIRA, CHANTRE DE PONTEVEDRA, SOPORTAL, RONSEL, GUÍA, MESTRE DE FINAS ARTES, BON TROBEIRO, SEGREL.

Os lugares de Filgueira non son tan só Pontevedra, senón Santiago, Cataluña, Portugal.

Tivo unha presencia pública e política. Un home católico, galeguista; fiel e leal con lealtades políticas e ideolóxicas.

Nunha entrevista que lle fixo o xornalista Alvite no Correo Gallego en 1980, este sorpréndese de que non participe no grupo daquela denominado Realidade Galega, el argumenta que non foi invitado a formar parte, consideraba que a súa condición de intelectual e galego era indiscutible e o seu traballo a prol da cultura galega tamén o que sí era consciente que a súa vertente política podía ser máis discutible por posturas non comprendidas.

El foi membro fundador, promotor, líder de institucións moi importantes na historia de Galicia.

No período de 1916-1923 van confluir en Pontevedra personaxes da talla de Daniel de la Sota, Sánchez Cantón, Losada, Castelao, Bóveda, Cruz Gallastegui Unamuno na Misión Biolóxica de Galicia, a figura tan importante do erudito D. Casto Sampedro y Folgar; eles van colaborar na reinstauración cultural de Galicia.

Un personaxe insustituible e mestre necesario e orientador é Losada Diéguez, na tertulia da súa casa e na denominada en 1920 Xuntanza de Estudos Galegos, que el inspiraba e alentaba, van xurdir tantas iniciativas decisivas na historia cultural de Galicia. Arredor do mestre de Nós e nun ambiente institucionista, do que foi precursor ese ambiente cultural e científico pontevedrés vai nacer o Seminario de Estudos Galegos, a institución das máis emblemáticas da Galicia de antes da guerra. Rompen as pautas sobre a investigación e o método de estudos sobre Galicia.

O Seminario nace en 1923 en Ortoño por mor dunha excursión estudiantil de mozos de 1º e 2º anos de carreira, entre os que se atopaban Filgueira Valverde e Fermín Bouza Brey. A fundación complétase coa redacción da acta na casa de D. Armando Cotarelo Valledor, Catedrático na Universidade compostelá. Esa relación con algúns profesores, os máis modernos, os que viñan de fóra.

Porque os catedráticos tradicionais eran os chamados "catedráticos lentes" que se dedicaban á lectura e á glosa de textos, nun ensino baseado no memorismo.

Estes novos catedráticos, recén chegados, fíxanse nestes estudiantes, todos eles brillantes, procedentes de clases medias, que sabían idiomas, que aspiraban ao coñecemento de novas linguas, a viaxar polo mundo. Entre estes mozos, os máis importantes, Fermín Bouza Brey, Lois Tobío, Martínez López, Filgueira.