miércoles, 11 de marzo de 2015

CALDAS DE REIS NA LEMBRANZA - SR. MANOLO, O DA LUS


Aínda semella que foi onte, lémbrome do señor Manolo Campos, a quen coñeciamos como señor Manolo, o da lus, porque traballaba na compañía eléctrica FENOSA, e cun gancho insertado nunha varilla de madeira ía á noitiña encendendo o alumeado público da vila caldense, premía no interruptor de cada punto de luz con aquel artiluxio de confección caseira, eran aqueles tempos de precariedade onde o enseño e as habilidades manuais e artesanais ofrecían solucións aos problemas cotiás. Señor Manolo era un home tranquilo, cordial e moi servicial. Relacioneime moito coa súa dona e as súas fillas e fillo porque eramos veciños, viviamos moi preto deles.

Á hora en que o señor Campos se dispoñía todos os días ao encendido do alumeado, os nenos de Caldas estabamos xogando nas rúas, tiñamos xogos moi variados:

- Os cartóns, coas fermosas imaxes e figuras de variados temas (castelos de España, traxes rexionais, uniformes militares, paisaxes, etc.) que viñan nas caixas de mistos, soltabámolos apoiando nunha parede, se montabas por riba dos que estaban no chan, gañábalos todos. Non podedes maxinar as liortas que se formaban por discusións e opinións distintas neste xogo, que máis adiante, cando chegaron os cromos, aplicabamos para desfacerse dos repitidos. Aparte dos típicos do fútbol, recordo unha colección de cromos mítica, que se chamaba VIDA E COLOR, tamén a colección de cromos que viñan cos chicles DUNKIN e que se chamaba OCEANÍA, eu aínda conservo o albume destes cromos.

- As bolas, ao comezo do curso sempre viñan as bolas, ás que xogabamos en distintas modalidades, por exemplo ao guá, ao truquele-truquele.

- As buxainas (tamén trompos), sobre todo polo San Martiño, trompos ao camiño. Xogabamos moito coas buxainas, había nenos que eran verdadeiros artistas. Recordo unha modalide un tanto bruta, poñíanse as buxainas dentro dun círculo marcado no chan, lanzábase unha buxaina contra elas, a quen lle tocaba, moitas veces destrozábase totalmente algunha das que estaban no círculo.

- Pompas de xabón, cun anaco de xabón de lavar a roupa (o famoso xabón Lagarto), mezclado nun recipiente con auga e logo de remexer, cunha palliña, recollida no campo, facíanse as pompas. Un as lanzaba desde unha altura e os outros tratabamos de pillalas.

- Os pelouros, con pedriñas pequenas e redondeadas xogabamos acompañando cunha cantiga a coller os pelouros na man, sen soltar e sen que caeran os que xa tiñamos collido.

- Obxectos de madeira, xogabamos con moitos obxectos que nós faciamos con madeira, como por exemplo unhas fermosas espadas, ou os tiratacos.

- Casca de piñeiro, con ela esculpiamos variados obxectos, entre eles, uns barquiños que logo poñiamos a navegar polo río Pequeno (hoxe desaparecido). Cos barcos e con pequenos estalos fabricado con mistos, aos que cubriamos a cabeza con papel de prata, logo prendiámolos e semellaban pequenas bombas de palenque. Con todo esto xogabamos a simular o combate naval, mellor combate fluvial, como se celebraba nas festas de agosto, as festas de San Roque, no río Umia, fronte ao parque xardín, preto do campo da feira, da carballeira, onde se desenvolvían as verbenas e os concertos. Lémbrome que case sempre actuaba a Banda de Lantaño, co seu inesquecible director, o señor Laguarta.

Que tempos aqueles dos xogos e dos soños, engaiolados nos tempos da infancia!

lunes, 2 de marzo de 2015

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - XOSÉ CARLOS VALLE (IV)


Imos rematar os nosos apuntamentos sobre a conferencia de X. C. Valle no XIII MEMORIAL FILGUEIRA VALVERDE, nesta última entrega o Sr. Valle Pérez refírese fundamentalmente á

ALCALDÍA

Xosé Fernando Filgueira Valverde toma posesión da alcaldía de Pontevedra, tal como anotou na súa axenda, o día 10 de novembro de 1959, Santa Florencia, ás 12:30 h. Pola tarde dese mesmo día, asiste en Cambados ao enterro do Poeta da Raza, Ramón Cabanillas.

Filgueira foi alcalde no franquismo, mais non foi un alcalde franquista.

O seu labor foi moi importante para a cidade: Urbanización da Xunqueira, creación do barrio de San Antoniño, No Ano Santo de 1965, importante peregrinación a Pontevedra relanzando o Camiño Portugués, a declaración da festa de San Benitiño como Festa de Interese Turístico, revalorización de Lérez como zona turística, Festivais da Canción, ponse en marcha ENCE (1963) como culminación dun proxecto anterior, funciona Tafisa (buscábase emprego e riqueza industrial). A implantación dunha celulosa e aproveitamento de todo o proceso pastero, e da repoboación forestal era un proxecto dos anos 30 do pasado século coa idea da industrialización de Pontevedra e xeración de riqueza para a cidade, descoñecíanse as consecuencias ambientais.

Hai un desvelo de Filgueira por preservar a riqueza monumental e artística. Tíñase a idea de conservar e potenciar o carácter histórico. Filgueira como todos somos fillos do noso tempo, e das zonas monumentais e artísticas pretendíase recuperar o seu estado primitivo. Fixo todo o posible por repectar e conservar a enorme riqueza monumental. Coidou como alcalde o patrimonio histórico-artístico.

E así rematamos as referencias a este memorial, agardando que cheguemos ver a realidade dun novo memorial, o XIV, do que se chegamos alá, tamén daremos conta.

jueves, 26 de febrero de 2015

XLIV MESA DAS VERBAS - 28-02-201; 19:00 H.



Este derradeiro sábado de febreiro temos serán de poesía,
agardamos por todos no Liceo Casino de Vilagarcía.

Ceibamos os nosos versos ao ar:

Berta Santiago
José González
Enrique Brumbéck
Xermán Manoel Torres
José Tizado
Tito Porto
Alfonso Saavedra
Andrea Fernández
Carmen Abalo
Augusto Guedes
Ramón Torrado
Jean Carbalho
Ella Millán
Tere Briones
Antonio Quiñoy

Tamén Gozamos coa lectura de catro poemas do poeta da Terra Chá, Manuel María. 

REPORTAXE FOTOGRÁFICA REALIZADA POR TERE BRIONES













domingo, 15 de febrero de 2015

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - XOSÉ CARLOS VALLE (III)



ÁMBITO EDUCATIVO

Filgueira tivo como profesores seus nos instituto de Pontevedra a eminentes personalidades como:

  • Ernesto Caballero
  • Ramón Sobrino
  • Castelao
Por tan só nomear a uns poucos. El mesmo atópase en 1928 como profesor auxiliar de Letras no seu querido instituto, compatibilizando a función docente co seu primeiro emprego remunerado na Secretaría do Patronato de Turismo. Despois de ser cursillista accede a ser encargado de curso no ano 1933. En 1935 gaña as súas oposicións a cátedras de instituto na especialidade de Lengua y Lit. española, organízase unha homenaxe con tal motivo no Palace Hotel. Obtén a Cátedra no Instituto Balmes de Barcelona que permuta por Melilla e despois accede ao instituto de Lugo (1935-1939).

En Lugo casa con Mª Teresa Iglesias de Oscáriz en 1938 e en 1939 nace a súa primeira filla, Araceli.

En 1940 xa se atopa en Pontevedra como Xefe de Estudos do Instituto, en 1942 é director accidental para pasar a ser definitivamente director en 1946 e ata a súa xubilación en 1976.

De 1950 a 1960 o Instituto de Pontevedra convértese nun referente a nivel nacional.

Cos máximos recoñecementos na área deportiva, 1956, en 1957 campión nacional en ximnasia deportiva. Co dito premio, en 1958 organízase unha inesquecible excursión ao Norte da Península e a Francia.

En 1955 chegan ao instituto e son acollidos novos profesores, que tiñan sido represaliados polo réxime, trátase de D. Carlos Villar e D. Celestino Noya, exemplares na docencia e na súa actitude cara a vida.

Entre 1956-1963 están en apoxeo Los Cantores del Instituto, que entre o seu repertorio destaca música polifónica da Idade Media, do Renacemento e do Barroco. Aínda perviven entre nós dous grupos musicais moi importantes en Pontevedra, a Sociedade Coral Polifónica de Pontevedra (xurdida nos anos 20) e o Coro de Ex Cantores dos Institutos.

Tamén tiñan moita importancia no instituto da época de Filgueira o teatro e a Biblioteca e/ou bibliotecas.

E xurde unha importante e pioneira idea, que reforza moito Filgueira, os alumnos colaboradores que desenvolven o seu labor no Instituto e no Museo.

No 1963 constitúese o Instituto Feminino separándose do Masculino, que ocupa o edificio do que fora Normal e posteriormente Delegación de Educación.

En 1968 nos terreos do chamado Verxel constrúese o Instituto Masculino "Sánchez Cantón", a edificación primixenia deste instituto por deficiencias ten que ser destruida e faise unha nova edificación.

Na década dos 60 institúense as bibliotecas de aula, no curso 1969/1970 cando eu cursaba no instituto, lémbrome do funcionamento de ditas bibliotecas de aula, cun alumno encargado en cada clase.

As actividades musicais eran moi importantes. Antonio Odriozola ten impartido charlas sobre os concertos da Sociedade Filarmónica.

Lémbrome tamén doutro grande profesor, Mariano García, quen ademais de coñecementos transmitíanos actitudes.

Tamén lembro unha materia para completar o horario escolar que se chamaba Observaciones de la Naturaleza, na que faciamos estudios de campo e traballabamos nos laboratorios facendo diseccións e manexando os microscopios.

Filgueira traballou moito polo instituto e o seu labor foi esencial para convertelo nun dos mellores de España, tal como se reflectía nos medios de comunicación da época.

En 1976, D. Xosé xubílase como profesor e director do Instituto "Sánchez Cantón", os seus discípulos organizan unha acto multitudinario como despedida do seu traballo no instituto. E ademais publican o seu curriculum e a súa obra ata aqueles momentos, nun libro coordinado e editado por Xosé Fuentes Alende ex alumno e colaborador no Museo. 

lunes, 9 de febrero de 2015

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - XOSÉ CARLOS VALLE (II)


Continuamos a reflectir as palabras de Xosé Carlos Valle Pérez sobre Filgueira e Pontevedra, o que principiamos a facer na anterior entrada, estes seguen a ser os nosos apuntamentos:

Tiven a sorte de traballar a carón del e despois continuar traballando onde el traballaba.

A historia de Pontevedra a partires da 2ª década do século XX empeza a pasar por el. Loxicamente hai un antes e un despois da guerra de 1936-1939.

O seu período como estudiante no Instituto de Pontevedra vai de 1917 a 1922, logo entre os 16 e 17 anos participa activamente no Seminario de Estudos Galegos, foi fundador xunta, entre outros, Fermín Bouza Brey e Lois Tobío, coincide coa súa etapa santiaguesa na Universidade compostelá (1922-1927). Vén pois o primeiro retorno a Pontevedra co seu primeiro emprego na oficina de Turismo e como profesor auxiliar no Instituto.

ANTES DA GUERRA

Momento de formación, de búsqueda, tanteo. Seus intereses centrados en Pontevedra e en Galicia. Son os tempos de esplendor de La Sota como presidente da Deputación Provincial de Pontevedra. Estábase a repensar Galicia desde Pontevedra.

A Misión Biolóxica de Galicia consolídase aquí, Bóveda pon os alicerces da Caixa de Aforros Provincial. É o tempo da fundación do Museo de Pontevedra na que participan moi activamente con Sampedro y Folgar, Castelao, Sánchez Cantón, Losada, Filgueira.

Queríase construir un país con memoria, con fundamentos.

O Partido Galeguista nace en Pontevedra e Filgueira e Bóveda teñen moito que ver na súa creación, Filgueira foi o seu primeiro secretario técnico.

(Entrementras está a importante paréntese luguesa -1935/1939-, alí exerce como catedrático mozo no Instituto de Lugo, casa con Mª Teresa Iglesias de Oscáriz, nace a súa filla primoxénita, Araceli, comprométese a fondo coa defensa do patrimonio cultural e histórico de Lugo).

DESPOIS DA GUERRA

Instalarase definitivamente en Pontevedra, medra o prestixio de Filgueira, exténdese a toda Galicia cunha proxección cara o exterior. Importante presencia no ámbito educativo, director do Instituto (1946-1976). Ata 1963 compartían edificio mozos e mozas, en 1963 hai a separación, instituto masculino / instituto feminino.
O período na alcaldía (1959-1968). A súa firme defensa do patrimonio monumental.

A súa forte implicación co Museo, en 1929 é o seu primeiro secretario técnico, logo foi director do mesmo desde 1940 e ata 1986, neste último ano e ata o seu pasamento sería director emérito.

domingo, 1 de febrero de 2015

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - XOSÉ CARLOS VALLE PÉREZ (I)



O día 12 de novembro de 2014, ás 20:00 h. no Salón de Actos do Sexto Edificio do Museo de Pontevedra, asistimos á conferencia do discípulo e sucesor no Museo de Filgueira, Xosé Carlos Valle Pérez, quen disertou sobre: FILGUEIRA VALVERDE E PONTEVEDRA. DATOS E CONXECTURAS.

Presenta o acto o fillo de Filgueira e presidente da Fundación da mesma denominación, Xosé Fernando Filgueira Iglesias, quen agradece ao Museo a organización deste Memorial e indica que Filgueira Valverde desexou permanecer sempre en Pontevedra.

Valle Pérez antes de principiar agradece a asistencia a esta conferencia e a todo o ciclo e fai mención aos actos e publicación sobre a celebración no 2006 do Centenario Filgueira e lembra a exposición que con tal fin se desenvolveu e que tiña por rubro: XOSÉ FILGUEIRA VALVERDE - 1906-1996, UN SÉCULO DE GALICIA. Por similitude, o título da súa conferencia ben podía ser: FILGUEIRA VALVERDE E PONTEVEDRA. DATOS E CONXECTURAS. UN SÉCULO DE PONTEVEDRA.

O MUSEO.- Organismo moi importante para Filgueira, ao que lle dedica con xenerosidade unha gran parte da súa vida. É a obra da súa vida, á que lle dedica máis tempo. El accede á dirección en 1940, sucedendo a Álvarez Limeses (1937-1940), o director fundador foi o mestre gratuito de Filgueira, o inesquecible, D. Casto Sampedro y Folgar, a quen se lle ten dedicado un destes memoriais, en concreto o X MEMORIAL FILGUEIRA VALVERDE. Pois un mociño Filgueira en 1929 é o primeiro secretario técnico deste Museo, sendo un estreito colaborador de D. Casto. Filgueira cesa como director en 1986, converténdose en director honorífico e emérito. Filgueira foi artífice do paseniño e incesante crecemento do Museo, chegou a coñecer todos os proxectos de ampliación, pero xa non puido contemplar este magnífico Sexto Edificio. O Museo era todo para Filgueira, incluso en 1930, co ánimo de preservar os estatutos da institución, enfréntase acompañado por Sánchez Cantón e Castelao ao seu mestre Sampedro y Folgar, que naquel tempo era o presidente da Deputación Provincial, ao final D. Casto non toca os estatutos.

Pontevedra, a cidade natal, é moi importante e imprescindible na vida de Filgueira, acaece moi ben a D. Xosé a frase atribuida a Fr. Martín Sarmiento: "Mi patria es Pontevedra".

Para escoller o título desta conferencia, tiven en conta o título dunha importante publicación de Filgueira de 1949: DATOS Y CONJETURAS PARA LA BIOGRAFÍA DEL MAESTRO MATEO. Tomei en préstamo de D. Xosé o título para a miña disertación.

A cidade de Lugo tamén é esencial, porque alí coñece e casa coa muller da súa vida, Dna. María Teresa Iglesias de Oscáriz e tamén onde nace a súa filla primoxénita, Araceli. Asimesmo alí transcorren os primeiros anos como mozo catedrático de Lengua y Lit. Española no instituto da capital luguesa.

Eu tomei contacto con D. Xosé nos meus anos como estudiante do instituto de Pontevedra, onde D. Xosé exercía como profesor e como director. Foi director durante trinta anos (1946-1976). Logo, desde moi novo tiven o privilexio de coincidir a carón del no Museo e logo pasei a traballar onde el traballaba, neste Museo que tanto significa para os dous.