lunes, 16 de octubre de 2023

9ª Xornada Filgueira Valverde, sempre en Galicia

 









REPORTAXE GRÁFICA DE LUÍS GONZÁLEZ DE LA BALLINA:




REPORTAXE EN IMAXES DE ROBERTO ABAL:






REPORTAXE DE XOSÉ DUARTE RAÑÓ:




VÍDEOCLIP DE PILAR LOJO PIÑEIRO:




Lembramos a Xosé Filgueira Valverde, erudito e profesor innovador e humanista, no día do seu nacemento, o 28 de outubro de 1906, hai xa 117 anos, o recordo da súa fecunda vida e a súa magna e impagable obra están vivas en nós, Galicia é moito o que lle debe a Filgueira.

Tivémolo presente e falei do profesor Filgueira Valverde como dramaturgo e pola súa sabia utilización do teatro no ámbito escolar, que aínda hoxe pode tomarse como exemplo e como modelo. O teatro escolar, lamentablemente, segue a ser na nosa Galicia unha materia pendente.




























jueves, 28 de septiembre de 2023

ACADEMIA, CAMIÑO DE GALBÁNS, 11

 



Atrás (de pé), empezando pola esquerda: Román, Oubiña, Luís, Luciano, Chus.

Diante-esqda (axeonllados): Víctor, non identificado, Fernandito, Quinso. 


Unha grande parte da miña vida dun xeito ou doutro estivo dedicada á docencia, desde moi noviño. Lembro que contra 1967, cando aínda non cumprira os dez anos, o párroco de Santa María de Caldas de Reis, D. Marcelino Torres Villar fíxome catequista na súa parroquia.

En 1971, no meu retorno á Vilagarcía de Arousa, D. Daniel Luís Espiño Otero, coadxutor da parroquia de Santa Baia de Arealonga, acolleume como seu axudante na catequese dos barrios de Trabanca Badiña-A Torre, onde vivía, e no barrio da Laxe. D. Daniel tamén me fixo a proposta de alfabetizar a algúns mociños e persoas humildes e de nulos recursos económicos. Tamén me puxo en contacto coa Asociación AUXILIA, que trataba de traballar pola integración e promoción de persoas con dificultades de mobilidade e con necesidades educativas especiais, da dita Asociación eran responsables as lembradas relixiosas filipenses, madres Lourdes e Aurora.

Axiña coñecín e trabei unha fonda amizade cunha mestra exemplar e cunha grande experiencia e coñecementos pedagóxicos e didácticos, a tamén relixiosa filipense, madre Guadalupe, que laborando na asociación de promoción xitana, por medio dun padroado crea a Escola Xitana de San Pedro de Cornazo, coa que os meus compañeiros de xeración e eu mesmo colaboramos, eramos a mocidade do Club de D. Daniel, os do Local, con grandes inquedanzas sociais, e inspirados polos nosos mestres gratuítos, D. Daniel e a madre Guadalupe, participamos con eles na alfabetización e educación de persoas marxinadas.

D. José Torrado Castiñeiras (actual párroco da parroquia Santa Baia de Arealonga), tamén á miña volta á miña cidade natal, escolleume como colaborador e brindoume coa súa amizade, da que teño o gozo de seguir contando nestes momentos da miña vida, na que desfruto da miña xubilación de máis de 39 anos de servizo no ensino público en diversos centros educativos, dependentes da Consellería de Educación da Xunta de Galicia. Na miña parroquia participei e aínda colaboro en distintas funcións, moitas vinculadas á formación e a educación, hoxe, entre outras cousas, dedícome á formación dos catequistas e coordino as convivencias e as escolas de catequistas.

Dun xeito ou doutro, levo 56 anos de actividade docente e formativa, pero hoxe quero falar da miña experiencia docente como profesor particular e máis concretamente da miña academia do Camiño de Galbáns, 11, no barrio de Trabanca Badiña de Vilagarcía de Arousa, onde vivín máis de 13 anos, foi unha experiencia feliz e moi lembrada, alí prestei o meu apoio a un número importante de nenos e nenas e de mociños e mociñas, vou dicir os nomes dos que aínda recordo, porque a néboa do tempo vai escurecendo a miña memoria, aínda lembro a (algúns aparecen na foto que ilustra esta entrada). Mª Jesús, Luciano, Luís, Oubiña, Román, Víctor, Fernandito, Quinso, Cristina, Fernando, José Luis, Ramón, Manuel, Lolita, Simón, Tinito, Pili, Sole, Aquilino, Felisa, Tito, José Manuel, os dous irmáns Custodia, Benito,...

Lembro que con eles pretendín facer un estudo do Pazo de Patiño, tristemente deixado desfacer, nel toparamos unhas moedas antigas, fixeramos unhas fotos do escudo. Con tal motivo das pescudas neste pazo abandonado e botado a perder, levei a estes meus alumnos a unha visita ao Museo de Pontevedra (onde fomos atendidos moi amablemente polo seu director, o meu admirado D. Xosé Filgueira Valverde, quen nos dixo que as moedas non tiñan valor algún, pero que si era interesante o estudo do escudo). A visita foi contra o ano 1979 e ademais do meu alumnado particular abrimos a experiencia a outros nenos do barrio. Lembro que eu ía preocupado porque levabamos a un neno que se chamaba Carlitos, o fillo de Rosa a Cazurra, era un neno moi simpático, pero un neno un tanto movido, pero para a miña grata sorpresa, non rompeu nada e estivo enormemente interesado e motivado na visita ao Museo de Pontevedra e comportouse marabillosamente, veu encantado da cámara de oficiais da recreación do barco do Almirante Méndez Núñez (sala, lamentablemente, agora en desuso). O Museo visitámolo cun nome colectivo que os nenos indicaron, grupo Apolo XI. Tamén lembro que axudei a Lolita Torreiro sobre un traballo sobre Cervantes, que foi premiado... Son tan só unhas pinceladas dalgunhas das miñas lembranzas con este grupiño de cativos, ah! tamén acudiron comigo no ano 1980 a unha conferencia que impartiu Filgueira Valverde sobre Afonso X, o Sabio, a quen se lle dedicaba o Día das Letras Galegas aquel ano, no Salón de Actos da Caixa de Aforros de Vigo, nas torres do barrio da Lomba, conferencia organizada polo Club Xuvenil Vilagarcián, que eu presidía daquela.

Xa en 1982, cando aprobo ás miñas oposicións e son destinado o 2 de xaneiro de 1983 ao Colexio de Codeseda (A Estrada), organizo para este meu querido e lembrado alumnado de ensino particular unha marcha, como despedida, ao monte Xiabre, cando estabamos preto do cumio, comezou a chover sen parar, descendemos ata preto do refuxio de Guillán e un señor, moi amable, baixounos a todos na súa furgoneta. E co motivo desta despedida, distribuín e agasallei a cada un con un exemplar da miña colección de cómics.

Esta é unha agarimosa lembranza e unha homenaxe a aqueles nenos e nenas que asistiron ás miñas clases particulares, eu intentei darlles o mellor de min, pero tamén eles me ensinaron moito. Todos aprendemos de todos.    


viernes, 1 de septiembre de 2023

THE CINEMA AT THE HIGH SCHOOL OF PONTEVEDRA

 

A Rondalla do Instituto de Pontevedra co seu director

O CINE NO INSTITUTO DE PONTEVEDRA

Na época de Xosé Filgueira Valverde como director

(1946-1976)

Xa teño falado e pretendido demostrar que o profesor, o “vello profesor” Xosé Filgueira Valverde foi un docente humanista innovador. Pretendía que o seu centro educativo fose un foco de cultura para o alumnado, para as súas familias e para a cidade en xeral; por iso, o seu centro tivo unha considerable proxección social e nos medios de comunicación da época.

Filgueira Valverde foi un gran comunicador e publicista, os seus saberes, as súas actividades non eran para quedar inéditos, como o gran investigador humanista que foi, consideraba que a ciencia hai que comunicala, poñela a disposición de todos, aproveitando todos os medios de difusión dispoñibles, mesmo os máis avanzados en termos tecnolóxicos e vangardistas.

Xa teño indicado e subliñado que don Xosé valoraba o deporte, a música, a poesía, a oratoria, as artes plásticas, o teatro,... que foron sabiamente practicados no seu Instituto de Pontevedra e con gran aproveitamento para o alumnado. E loxicamente tampouco podía faltar a chamada sétima arte, o cine.

Na súa época como director, o seu instituto contou con varios proxectores de distintas características (mudos, sonoros) e aos que se deu bo e amplo uso. Ademais do goce do cine como medio de entretemento e de admiración artística, tamén se aproveitaron as súas virtualidades e potencialidades educativas e didácticas. Utilizando  moitas películas como complemento e como recursos didácticos de moitas materias, nun enfoque multidisciplinar ou inter-áreas moi acaído para Filgueira Valverde desde os seu tempo no Seminario de Estudos Galegos (1923-1936). No instituto filgueirián foron invitados distintos técnicos e especialistas de cada tema a visualizar as películas co alumnado, incluso empresas cos seus técnicos e obreiros asistiron as proxeccións cinematográficas para dialogar co alumnado e servir de utilidade para todos, como unha potente e atraente fonte de aprendizaxe.

Para fornecerse de filmes, fixéronse solicitudes e xestións e mantivéronse contactos co Ministerio de Educación e con distintos organismos oficiais, así como embaixadas e institucións culturais estranxeiras (como por exemplo, o Instituto de Francia).

Tamén se acudía ás salas comerciais de cine da cidade de Pontevedra en sesións para escolares e o Instituto de Filgueira Valverde acolleu e prestou a súa axuda e a súa colaboración ao Cine-Club de Pontevedra, mesmo potenciando e axudando á súa creación e posta en marcha.

Motivábase ao alumnado na redacción e publicación de comentarios e críticas de cine, que se publicaban na revista do Instituto, a revista TEUCRO.

O Instituto de Filgueira Valverde foi moi recoñecido e premiado, chegando a ter un gran prestixio, foi declarado nos anos 50 do pasado século XX instituto modelo polas autoridades académicas do Ministerio de Educación polo seu estilo docente e pola calidade innovadora das súas múltiples e variadas actividades educativas e culturais, que se realizaban intentando implicar a toda a comunidade educativa e mesmo á cidade de Pontevedra.

Coido que aínda hoxe o Instituto de Pontevedra, dirixido por Filgueira Valverde desde 1946 e ata 1976, é un espello ao que poden mirar os centros educativos para replicar coas debidas actualizacións e contextualizacións moitas das actividades e dos principios educativos que alí se desenvolvían, dun xeito innovador e avanzado. Para iso, serve a historia e a historia da educación para adoptar exemplos e modelos de utilidade co fin de avanzar por sendeiros firmes e consolidados que poidan aportar riqueza e valor engadido ao que facemos.

E como adoitaba a exclamar Filgueira Valverde: Sempre aprendo! / Aínda estou a aprender!

O profesor Xosé Filgueira Valverde, gran comunicador e publicista

  


sábado, 5 de agosto de 2023

CO GALLO DO DESEÑO DO EX LIBRIS

 


RECORDO DA INFANCIA

Naquela caixa de cartón
na que gardaba os meus primeiros libros,
biblioteca encantada
que alimentaba soños e ilusións.

Este meu gran tesouro
gardaba debaixo da miña cama
como cada noite
despois de gozar coa lectura.

Unha tráxica noite ou non sei cando
miña gatiña querida
pare na máxica caixa dos meus libros,
quizais quixera que os seu gatiños amaran a lectura.

Volvo da escola,
vou con todas as ansias
debaixo da miña cama,
onde estaban os meus tesouros.

Prantos, berros, desacougo...
A caixa non estaba alí (¡¡¡???),
miña avoiña da alma ao verme así,
meu netiño a caixa tiña o aire...

Naceran sete preciosos gatiños nela.
Túa nai tirouna ao río
para que non colleras o aire.
Aire, que aire?

Gran berro desconsolado,
polo río abaixo vai
a miña caixiña dos soños,
miña primeira biblioteca.

Que tristura!
Consoloume meu avó, gran lector,
cando lle daba meu beixo de boas noites
sempre estaba a ler.

Non te preocupes, dicíame,
empezaremos de novo
e sempre terei un libro para ti.
E hoxe teño libros por toda a casa.

Os libros, sempre foron e serán
os meus compañeiros da alma,
xanelas de vida e liberdade;
que non veñan aires que couten os nosos soños, a nosa liberdade!

Declamando Galicia dos Soños na Gaiola de Manuel María
Acompañado á guitarra por meu amigo Xosé Duarte Rañó
Na Praza de Galicia de Vilagarcía de Arousa
na CXXXIV MESA DAS VERBAS (04/08/2023  20:00 - 21:15)



sábado, 22 de julio de 2023

A FARSA DO CARRIL XA TEN SEU LIBRO

 

Carlos Rey coautor do libro explicando as súas pescudas

Xa vai uns anos, temos dedicadas varias entradas deste blog á chamada Danza de Espadas de Carril, ou Farsa, que se representa todos os anos á tardiña na festa patronal de Carril, os 25 de xullo, día de Santiago Apóstolo, no transcurso da procesión en homenaxe ao patrón das Españas, tamén Día da Patria Galega. Festa rachada na capital de Galicia e en moitas parroquias da nosa Terra. É un espectáculo e unha festa extraordinarios na famosa vila arousá, coñecida pola súa gastronomía, polas ameixas de Carril e por ver a fermosa illa de Cortegada deitada no seu mar. Xa meu pai gustaba moito desta danza e das festas de Carril, no Día do Carme, nas Festas de San Fidel e claro está no día do patrón. Nos meus anos mozos teño desfrutado moito con todas as festas do meu Carril nativo e gozo e gozaba con numerosas amizades daquela vila, algunhas, lamentablemente, xa definitivamente ausentes.
Pois ben, o pasado martes, día 18 de xullo de 2023, a partires das 20:30 h. e nas instalacións da Sociedade o Gato Negro de Carril tivo lugar a presentación do libro de Carlos Rey Cebral e de Cristian Silva Bóveda, o primeiro, meu prezado amigo da mocidade, encargouse da parte histórica e descriptiva da Farsa. Cristian fixo o estudo técnico e musical da danza, documentando a orixe e a evolución da farsa con interesantes ilustracións musicais. Parabéns aos autores polo seu traballo e tamén ao Concello de Vilagarcía de Arousa por patrocinar e editar esta necesaria obra e por promocionar a autores e artistas locais como son Carlos e Cristian.





Tendo en conta que o principal obxectivo da publicación é o divulgativo nada hai que obxectar é unha publicación excelente, agás que na parte iluminativa e de documentación, sobre todo na primeira parte, habería que reflectir mellor e máis amplamente as citas documentais para xustificar axeitadamente  a argumentación, utilizando mellor as notas a pé de páxina e concretando máis as citas bibliográficas, indicando as páxinas de onde se obtiñan datos e aspectos históricos e argumentativos. Pero, non perdamos de vista que non é unha publicación de carácter estrictamente académico, senón para dar a coñecer ao público xeral todo o de interese desta danza, desta farsa de orixe gremial, da vida pescadora; por iso cumpre perfectamente os seus obxectivos. Habería que realizar moitas máis publicacións sobre diversas cuestións do noso Concello. Animando a Carlos e a Cristian para que nos sorprendan con máis estudos divulgativos para coñecer a historia e as curiosidades do noso pobo.

O lugar de celebración do acto, quizais non foi o máis axeitado, tendo en conta a cantidade de público interesado por asistir, moita xente quedou fóra e moitas persoas tiveron que estar de pé e de forma incómoda. Tamén estivo un tanto desequilibrado o acto na participación dos distintos relatores.

E se é certa a queixa que apareceu en La Voz de Galicia - Arousa por parte do fotógrafo e artista Xosé Duarte Rañó, habería que rectificar e nunha próxima edición citar axeitadamente aos autores/as das fotografías e das imaxes; hai que procurar ser coidadosos nestes aspectos e respectar e citar esas autorías obviadas, a parte técnica da edición debera contemplar estas cuestións para non ferir sensibilidades e obrar con correción.

Neste enderezo electrónico poden ler a opinión, do bo amigo Rañó.


A pesares, destas pequenas críticas, trátase dun libro moi necesario e digno de ser loado e lido.

Agora todos a Carril, sobre as 19:30 h., do día 25, poderemos gozar da beleza e dos case 500 anos de historia desta Danza das Espadas, desta Farsa do pobo de Carril, que desde o adro da igrexa parroquial recorre as principais rúas e prazas da belida vila carrilexa.





domingo, 16 de julio de 2023

XERMÁN TORRES EN PONTEVEDRA VIVA

ARTIGOS EN PONTEVEDRA VIVA: https://www.pontevedraviva.com

Germán-Manuel Torres-de-Aboal

Xermán Torres

Universidade de Vigo, Facultade de Educación e Traballo Social, 32004 , Ourense, España. https://orcid.org/my-orcid?orcid=0009-0002-2000-5901

 

1.- O Dr. Santos Junior, un sabio portugués, amigo de Filgueira Valverde. Domingo, 10/02/2013.https://www.pontevedraviva.com/opinion/253/pontevedra-filgueira-valverde-santos-junior-portugues-torres/

2.- A escola, para quen a traballa. Luns, 18/02/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/272/pontevedra-escola-traballa-xerman-torres-opinion/

3.- Lembranza dun mestre inesquecible, D. Victoriano Rosales. Luns, 11/03/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/318/pontevedra-mestre-victoriano-rosales-xunqueira-torres/

4.- A Igrexa compostelana está nun proceso sinodal pero, que é un sínodo diocesano? Martes, 19/03/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/336/pontevedra-sinodal-igrexa-diocesano-xerman-torres/

5.- Eu fun testemuña. Xoves, 11/04/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/384/pontevedra-opinion-xerman-torres-eu-fun-testemuna/

6.- Defensa da inutilidade, fronte ao culto da excelencia. Domingo, 28/04/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/427/inutilidade-excelencia-fascismo-xerman-torres-opinion/

7.- Requiem polo noso cine. Martes, 21/05/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/474/pontevedra-opinion-xerman-torres-requiem-noso-cine/

8.- Números homoxéneos vs heteroxéneos. Luns, 17/06/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/530/numeros-homoxeneos-heteroxeneos-xerman-torres/

9.- Cultura, eras ti. Xoves, 11/07/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/562/cultura-eras-ti-german-torres-aboal/

10.- Rara Avis. Domingo, 15/09/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/653/rara-avis-xerman-torres/

11.- Crítica literaria: ‘A Porta de Europa’ de Sabela Muñiz. Luns, 23/12/2013. https://www.pontevedraviva.com/opinion/823/porta-europa-sabela-muniz-xerman-torres/

12.- Mentira. Domingo, 23/03/2014. https://www.pontevedraviva.com/opinion/995/mentira-xerman-torres/

13.- Homes máquina con corazóns de máquinas (en homenaxe a Ana María Matute). Martes, 01/07/2014. https://www.pontevedraviva.com/opinion/1171/homes-maquina-corazons-ana-maria-matute-xerman-torres/

14.- Filgueira é merecente de tal honra. Domingo, 13/07/2014. https://www.pontevedraviva.com/opinion/1192/filgueira-valverde-merecente-honra-xerman-torres/

15.- Filgueira habla del teatro en su instituto. Xoves, 21/08/2014. https://www.pontevedraviva.com/opinion/1238/filgueira-teatro-instituto-xerman-torres/

16.- Educar non para unha falsa ilusión. Domingo, 18/01/2015. https://www.pontevedraviva.com/opinion/1492/educar-falsa-ilusion-xerman-torres-opinion/

17.- As pantuflas de Filgueira e outras lindezas. Luns, 23/02/2015. https://www.pontevedraviva.com/opinion/1542/pantuflas-filgueira-valverde-lindezas-xerman-torres/

18.- Filgueira e a música. Luns, 14/05/2015. https://www.pontevedraviva.com/opinion/1660/filgueira-musica-xerman-torres-opinion/

19.- Filgueira Valverde Semper Docuit. Luns, 26/10/2015. https://www.pontevedraviva.com/opinion/1926/filgueira-valverde-semper-docuit-german-torres/

20.- Castelao, pontevedrés por opción. Domingo, 31/01/2016. https://www.pontevedraviva.com/opinion/2088/xerman-torres-castelao-pontevedres-opcion-opinion/

21.- Revalidar o sistema. Luns, 06/06/2016. https://www.pontevedraviva.com/opinion/2343/opinion-revalidar-sistema-xerman-manuel-torres/

22.- Deberes si, deberes non? Isa é a cuestión. Mércores, 18/01/2017. https://www.pontevedraviva.com/opinion/2719/xerman-torres-deberes-escolares/

23.- Un educador e o seu amigo entre flores. Martes, 06/03/2018. https://www.pontevedraviva.com/opinion/3666/opinion-un-educador-e-o-seu-amigo-entre-flores-xerman-manuel-torres/

24.- Filgueira Valverde, un home de éxito. Venres, 02/12/2022. https://www.pontevedraviva.com/opinion/7918/filgueira-valverde-home-exito-xerman-manuel-torres-de-aboal/

25.- O neno que bailaba coas campás, Manoliño, o de Inés. Xoves, 22/12/2022. https://www.pontevedraviva.com/opinion/7978/neno-bailaba-campas-manolino-ines-xerman-torres/

26.- 2023, ano do Seminario de Estudos Galegos. Sábado, 07/01/2023. https://www.pontevedraviva.com/opinion/8011/seminario-estudos-galegos-consegue-apoio-sociedade-galega-xerman-torres/

27.- Xosefa Iglesias Vilarelle. Luns, 30/01/2023. https://www.pontevedraviva.com/opinion/8071/xosefa-iglesias-vilarelle-xerman-torres-seminario-estudos-galegos/

28.- O Concello de Caldas de Reis homenaxe ao insigne e lembrado mestre Victoriano Rosales Álvarez. Mércores, 15/02/2023. https://www.pontevedraviva.com/opinion/8109/concello-caldas-reis-homenaxea-insigne-lembrado-mestre-victoriano-rosales-alvarez/

29.- Un Museo para un pobo. Xoves, 06/07/2023. https://www.pontevedraviva.com/opinion/8464/museo-para-pobo-xerman-torres/ 


Xermán Torres nun acto cultural con D. Xesús Alonso Montero
Imaxe de Andrea Fdez. Maneiro