PALABRAS PARA DON XESÚS

Con don Xesús, nunha das súas visitas ao Colexio O Piñeiriño de Vilagarcía de Arousa
 

O moucho e as curuxas

da fraga de Ventosela

chían tristes porque o seu druída

foi durmir fóra,

está xa moi lonxe

ou quizais moi preto

fundido na Terra.

 

Fai bo “humus”

o corpo inerte do sabio da aldea

“como quen dis un ninguén”

cuberto de letras, de versos e de discursos...

 

A súa áurea pairea por todo o Ribeiro,

o eco da súa recia

e baril voz resoa

por todos os confíns de Auria

e esténdese por todo o territorio

da antiga Suevia.

 

As súas ansias de xustiza

da redención da boa

nazón de Breogán

van máis alá

no seu desexo universalista

de conseguir un mellor mundo

para todos.

 

As súas arelas

hano converter

á fin nun auténtico

e único comunista.

Alonso Quijano

foi aos soviets,

agora voa libre

e chouta polos outeiros,

polas fragas, polos montes

da súa querida Ventosela.

 

O pai Miño

coas súas xenerosas augas

rega o corazón morto do druída

que forte como un buxo

bate preto das estrelas

sucando os confíns do alén

e está a berrar:

-          Quero ser comunista! Quero ser comunista!

E conseguiuno.

El, meu caro amigo, estará por sempre

no meu corazón

e no corazón dos pobres

e de todos os traballadores do mundo.

 

Nun coro internacional escóitanse

como un laído os seus berros

e o seu puño no alto

pedindo a liberación

das cadeas que nos atan

e nos oprimen.

O Suso

coa súa bandeira vermella

lidera a manifestación.

 

Foise o druída de Ventosela,

quixo durmir fóra

e voar sempre ceibe

polos recunchos dun mundo máxico

onde se ha de atopar

con Curros, Rosalía e Castelao.

Tamén procurará a compaña

de Marx, Engels e Lenin.

Tamén estará a gusto

parolando con Dámaso Alonso

e con Rafael Lapesa.

Con todos

tentando topar xustiza

e loitando pola verdade

e pola emancipación

de todos os oprimidos

do mundo!

 

Descansa xa en paz

Suso de Ventosela

a túa semente

permanece aquí na Terra;

florecerá grazas a ti.

 

Xermán Torres

(No tren cara Vigo, 14/02/2026)

Con don Xesús no outono de 2014

Unha Cidade de Vigo para don Xesús

UNHA AGRADABLE PAUSA CAFÉ CON DON XESÚS ALONSO MONTERO

Don Xesús coa estilográfica coa que o agasallou a Mesa das Verbas

Foi unha honra facerlle entrega do agasallo da Mesa das Verbas

D. Xesús Alonso Montero, do que me gabo de telo como un ilustre amigo e un gran mestre "gratuito". Estudoso filgueiriano coma mín, o seu magnífico libro: BIOGRAFÍA INTELECTUAL DE FILGUEIRA VALVERDE (2015) e a súa importante contribución a que nese ano 2015, por fin se lle dedicara o DÍA DAS LETRAS GALEGAS, con todo elo deunos unha nova lección a todos os galegos ao superar sectarismos e partidismos, e ao tomar parte nesa decisión no 2015 sobre D. Xosé, tan lonxe del no plano ideolóxico; pero, non desde o punto humano e na xusticia científica e literaria de escoller para ese día a unha persoa amante da lingua e da literaturas galegas e cunha magna obra escrita na nosa lingua. Grazas a D. Xesús, unha persoa que non renuncia aos seus principios ideolóxicos, publicamente coñecidos e difundidos por el mesmo, unha persoa coherente, aberta, dialogante. Un gran erudito e sabio investigador humanístico. 

Parabéns don Xesús por ser como é e por ter traballado a prol de Galicia e do galego, antes en tempos máis convulsos e nos que, ás veces, tivo que pasar por momentos desagradables e complicados. E hoxe, que son momentos difíciles para a nosa lingua e a nosa cultura, pero temos a sorte de poder contar coa súa voz e coa súa valente testemuña, oxalá todos lle fixeramos máis caso, e que Galicia recollese as reflexións dun sabio vivo de Galicia, sen sectarismos nin partidismos; a lingua galega e cousa de todos, responsabilidade de todos os galegos. Grazas mestre! E como din os mariñeiros de Vilaxoán e de Galicia que vostede coñece tan ben: SEMPRE AVANTE!!!

 

I MOSTRA DA POESÍA EN HOMENAXE A MANUEL MARÍA

A Concellería de Cultura do Concello de Vilagarcía de Arousa coa colaboración da Mesa das Verbas organizou toda unha serie de actividades na honra do poeta da Terra Chá, Manuel María, a quen se dedica este ano o Día das Letras Galegas.

Entre os actos poéticos, subliñamos os seguintes:

- 18/05/2016; 11:00 h. - Na Pza. de España de Vilagarcía: OS ESCOLARES DE VILAGARCÍA RECITAN E CANTAN A MANUEL MARÍA. Participan os seguintes colexios: CEIP O PIÑEIRIÑO, CPR SAGRADA FAMILIA, CEIP DE RUBIÁNS, CEIP AREALONGA, CPR SAN FRANCISCO. Intervirán activamente 247 alumnos/as coa colaboración dos seus profesores/as e dalgúns pais e nais.

- 21/05/2016; 18:30 h. - Na Pza. de España de Vilagarcía: Recital poético dos consagrados, coa intervención de:

• Xesús Alonso Montero
• Tito Porto
• Enrique Brumbéck
• Mª Goretti Fariña
• Elvira Riveiro
• Antón Blanco

Acompañamento musical: O pianista, Germán Jesús Torres Sánchez, interpretará unha selección de música clásica.

Xesús Alonso Montero

Tito Porto

 Enrique Brumbéck

- 22/05/2016; 18:30 h. - Na Pza. de España de Vilagarcía: 
LIX MESA DAS VERBAS EN HOMENAXE A MANUEL MARÍA

OS DOUS ÚLTIMOS RECITAIS CELEBRARANSE NA PEIXERÍA POR MAL TEMPO.

PATROCINAN:

ALONSO SOBRE FILGUEIRA

XESÚS ALONSO MONTERO DIANTE DOS FEITOS DE 1936 COMPRENDE A FILGUEIRA

O luns 27 de abril, ás 20:00 h., no Salón de Actos do VI edificio do Museo de Pontevedra asistín á presentación do libro de Xesús Alonso Montero: Xosé Filgueira Valverde. Biografía intelectual, publicado por Xerais e no que o profesor Alonso Montero manifesta a grandeza da vida e da obra filgueirianas e da súa repercusión positiva na nosa cultura, trátase dunha valoración entusiasta e dun alegato da figura do pontevedrés frente a polémica desatada pola dedicación do Día das Letras Galegas como homenaxe ao seu labor literario e erudito, Alonso comprométese na súa defensa argumentada obxectivamente.

Presisdiu a Mesa a deputada provincial de Cultura, Ana Isabel Vázquez, acompañada ademais de polo autor, por Xosé Fernando Filgueira Iglesias, fillo do biografiado e presidente da súa Fundación, Xosé Carlos Valle Pérez, director do Museo e discípulo de Filgueira e o Sr. Bragado, editor. Da moi interesante e longa intervención de D. Xesús, fixareime en dúas datas, 1936 e 1942 ás que fixo especial referencia.

Primeiro, todo historiador ten que ter en conta a análise do contexto e das circunstancias históricas nas que se producen os feitos e se desenvolven as vidas das persoas. Na liña da exposición de Alonso Montero, poderiamos preguntarnos a altura de 1936:

Quen é o heroe que arrisca a vida e a facenda diante da guerra e da ditadura? “Eu fun catedrático na época de Franco como Filgueira foi alcalde na época de Franco”. Filgueira de 1936 ata ben entrados os anos corenta amósase  moi prudente e cauteloso. “Sabía que a historia ía para longo e nunca choveu que non arraiara”. “Filgueira era un posibilista”. Sabía agardar por situacións mellores e máis favorables.

A guerra e os primeiros anos da postguerra foron terribles. Empezan outros aires e modos cando se albisca a derrota dos países do Eixo e os Estados Unidos pasa a ter un papel moi preponderante no escenario da política internacional.

“A violencia é o fracaso da palabra. É bo polemizar, pero non cair na descalificación gratuita e nas aseveracións sen probas nin datos obxectivos. Temos a sorte de que o Día das Letras Galegas festexamos ás palabras. O fracaso das palabras dalle paso á violencia”.

“Ramón Piñeiro diante da inhumanidade da guerra cae na depresión da que o salva o seu capitán, Antonio Rosón, quen o axudaría máis veces, como por exemplo na reducción da pena cando foi condeado  e Piñeiro pasaría na cadea desde 1946 a 1949”. Logo sigue a minar desde dentro o franquismo”.

“Desde dentro pódese erosionar o franquismo, tal como fixeron, entre outros, Piñeiro e Filgueira, por eso podemos considerar a Filgueira un quintocolumnista. Está en desacordo co réxime, non nos aspectos relixiosos. Filgueira atópase igual que en 1935, a favor do galeguismo e da República e en contra do Frente Popular. Por eso, en certo modo era quintocolumnista, erosionaba a ditadura con prudencia e sagacidade. Dinamita desde dentro con prudencia e sen suicidios innecesarios”.

Piñeiro acolle como un fito para a cultura galega a edición e publicación en 1942 do Cancioneiro musical de Casto Sampedro y Folgar rescatado por Filgueira, “quen se atopou cunha morea de fichas de Sampedro que ordenou e sistematizou”. É unha obra importante desde o punto de vista da literatura, da música e do folclore. Filgueira elabora unha importantísima introducción, inclúe notas e aparato crítico así como a bibliografía. Constitúe unha obra valiosa e unha positiva aportación para a nosa cultura. Filgueira era deudor do estilo do Seminario de Estudos Galegos, nótase na súa metodoloxía científica, na interdisciplinariedade e no compromiso co país.

Nos anos corenta e cincuenta Galicia é un ermo cultural. Piñeiro dase conta de que calquera cousa que se fixese a prol da cultura galega, ben feito estaba. Por eso aplaude en 1942 a aparición do Cancioneiro. Como aplaudirá, desde a revista Grial, en 1970 a intervención de Filgueira Valverde nas Cortes Españolas e invocando a Sarmiento para introducir no sistema educativo a utilización e estudio da lingua galega.

D. Xesús di que sería conveniente estudiar a relación entre Filgueira Valverde e Ramón Piñeiro, traballando, por exemplo, no seu epistolario. Comenta D. Xesús que cando teña tempo adicarase a ese labor.

Logo de recibir os merecidos aplausos pola súa extraordinaria disertación, D. Xesús firmou exemplares desta súa obra dedicada a Xosé Filgueira Valverde, de quen festexamos os milleiros e milleiros de palabras que escribiu e pronunciou en tantas conferencias e actos ao longo da súa extensa e fructífera vida.

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - ALONSO MONTERO (III)

 

Unha das proezas máis grandes da cultura galega de todos os tempos foi o Seminario de Estudos Galegos e un dos seus mozos fundadores foi Filgueira Valverde xunto, entre outros a Fermín Bouza Brey e a Lois Tobío, parente de Rosalía por parte de pai. Precisamente, escolleron un lugar simbólico, a casa grande de Ortoño, onde Rosalía pasou parte da súa nenez. Días despois, redactouse a acta fundacional do SEG na casa de D. Armando Cotarelo Valledor, que foi o primeiro presidente do Seminario. Este foi preconcebido na tertulia pontevedresa da casa de Losada Diéguez, pai da xeración Nós e mestre querido de Filgueira, este acudía desde mozote a dita tertulia.

Filgueira cursou Dereito en Santiago con moi bos resultados e fixo a carreira de Filosofía e Letras na rama de Historia por libre en Zaragoza. Naquel tempo había os cursos 1º e 2º que eran comúns e logo 3º, 4º, e 5º que eran os de especialidade. A carreira que mellor lle acaía a D. Xosé era a de Filoloxía Románica ao meu entender. El era un autodidacta na filoloxía, os seus coñecementos de Arte, Música, Historia e Latín contribuiron moito no seu exercicio de experto medievalista. En 1980, é dicir, hai 34 anos, celebrouse en Trier (Treveris) un Congreso de Filoloxía ao que acudiron grandes especialistas en Lírica Medieval, asistimos profesores galegos e alí coincidimos con expertos doutras nacionalidades. Os profesores italianos e tamén doutras procedencias non daban creto de que alí se atopaba Filgueira Valverde, alguén moi admirado, non podían crer que existise un mito, como Filgueira, foi moi valorada a súa asistencia. Eu xa sabía que Filgueira era inmenso na Lírica Medieval. Un sabio de Pontevedra.

Filgueira Valverde foi un precursor, un pioneiro. En 1933 imparte 15 leccións sobre Literatura Galega na Universidade de Santiago de Compostela. Aínda non procedendo dos estudios filolóxicos, fai unhas brillantes oposicións a Cátedras de Instituto de Ensino Medio na especialidade de Lingua e Literatura españolas, que prepara e teñen lugar entre 1934 e 1935, son compañeiros de oposicións, entre outros, Díaz Plaja, Blecua, Castro, Moñino,… Se eu fose como Filgueira sería capaz de facer moitas máis cousas. Estando coa tese e coas oposicións aínda ten tempo o 28/12/1934 de asistir á estrea de Yerma de Federico García Lorca, e ao finalizar a obra, aínda é quen de achegarse a Lorca para recordarlle que debe contestar a un seu inquérito sobre poesía galega contemporánea. E sóbralle tempo para a súa militancia galeguista e argallar o da Dereita Galeguista, o traballo a prol do Estatuto. Incrible.
 

Entre o 5 e o 6 de decembro de 1931, participa ao par de Bóveda no acto de formación e fundación do Partido Galeguista en Pontevedra, Filgueira foi o primeiro secretario técnico e Bóveda o primeiro secretario de organización. Filgueira estivo uns dous anos en tarefas organizativas. Logo entre 1934 e 1935, xurden conflictos coa organización política e algúns escíndense na chamada Dereita Galeguista, na que participan, entre outros, Manuel Beiras, Filgueira, Risco, Otero, Banet,… Tamén empeza a agromar un galeguismo esquerdista con figuras como Víctor Casas, Viqueira, Vilar Ponte. Nembargantes, nos inicios e en moitas das súas grandes figuras o Partido Galeguista ten un carácter conservador e católico, que se acentúa na Dereita Galeguista, onde os máximos representantes son Risco, Otero, e Filgueira. Castelao e Bóveda son máis políticos, máis prácticos e buscan aliados para conseguir a aprobación do Estatuto e a Autonomía de Galicia; xa que o PG tiña moi pobres expectativas electorais. A esquerda é crítica e pragmática, que mal nos fai que Galicia teña a súa autonomía, por eso nos mítines, por exemplo do 28/06/1936 topamos xuntos a galeguistas, comunistas, socialistas e membros de Izquierda Republicana; todos van xuntos no Frente Popular. Estas alianzas electorais entran en contradicción coa concepción relixiosa e a forma de entender a convivencia na familia, no municipio de homes como Filgueira, Risco, e Otero. Entón, escíndense en 1935 na Dereita Galeguista. Porque esta postura do PG violentaba a súa conciencia íntima. Xa en 1931, na revista Logos aparece unha afirmación católica dun grupo de galeguistas. Entendían á sociedade galega inspirada en principios católicos. Risco e Filgueira votan si ao Estatuto de Autonomía de Galicia, podemos comprobar o seu posicionamento no Pueblo Gallego do 28/06/1936. Filgueira dase de baixa no PG en abril de 1935. Hai grupos da Dereita Galeguista en Pontevedra, en Ourense, en Santiago participan na súa creación Banet e Manuel Beiras. Non obstante, Alexandre Bóveda exclama: Alí onde estea Filgueira haberá un obreiro da causa galega. A escisión de Filgueira estaba motivada por un problema de conciencia e Risco tamén ten problemas de conciencia. Eles estaban por relixión, familia, e tradición. Risco e Filgueira non estaban pola revolución.

Cando se daban circunstancias mínimamente favorables Filgueira traballaba e difundía todo o que podía sobre a cultura galega. Por eso, xunto a Sánchez Cantón en 1949 funda a editorial de Bibliófilos Galegos, que naquela altura da nosa historia convoca un concurso de novela en lingua galega, que gaña Ricardo Carballo Calero con Xente na barreira. E aínda habería que agardar a 1950 para que se producira a fundación da editorial Galaxia, da que a primeira publicación é do ano 1951. Tamén Bibliófilos Gallegos chega a convocar un concurso de traducción na nosa lingua, que gañan Celestino Fernández de la Vega e Ramón Piñeiro cunha famosa obra filosófica. O amigo de Filgueira que colabora nesta empresa editorial, Sánchez Cantón, era un home moi influinte, Catedrático de Historia da Arte, triacadémico, Director do Museo do Prado. Hai que ter en conta que no período que vai de 1936 a 1947 non hai publicacións en lingua galega, habería que esperar a ese último ano para ver publicada, na editorial Celta de Vilagarcía de Arousa, a primeira obra publicada en galego despois da guerra, trátase do poemario de Aquilino Iglesia Alvariño titulado Cómaros Verdes. Logo hai unha curiosidade, Filgueira chega a colaborar nunha obra moi popular e moi manexada polo campesiñado galego como foi o Gaiteiro de Lugo, un calendario de pronósticos do tempo, de consellos de tipo agrícola e gandeiro, de utilidade para os homes do campo e que recolle a sabedoría do pobo, unha publicación ao xeito do Zaragozano. Filgueira introduce poemas, ditos, refráns na nosa lingua e implica nos pronósticos de carácter astronómico a un sabio galego, da talla do científico lalinense como foi D. Ramón María Aller, célebre astrónomo galego. Filgueira introduce poemas na nosa lingua de autores consagrados como Noriega Varela, Crecente Vega, Aquilino Iglesia Alvariño.

Non entendo a polémica desatada por ter escollido a Xosé Fernando Filgueira Valverde como a figura da nosa cultura para homenaxear no Día das Letras Galegas de 2015. Penso que para esto hai que centrarse nas virtudes literarias do autor. A Academia é un organismo plural, autónomo e independente; unha institución plural. Téñase en conta que por exemplo no ano 2005, homenaxeouse a Lorenzo Varela que fora militante comunista e chegara a ser comisario político, a Academia fixouse na súa condición de escritor, de poeta. No Día das Letras do 2015, atopámonos diante dunha grande personalidade de Galicia, sería unha ignominia para a Academia non elixir a unha figura como a de Filgueira Valverde; como tamén sería unha ignominia dicir que a elección foille dictada á Real Academia Galega.

Filgueira dedica moitas páxinas a escribir, a descubrir a grandes personaxes da nosa cultura, por citar tan só tres, a Frei Martín Sarmiento, a Lago González, a Losada Diéguez e a tantos outros; el foi un home que viviu para escribir e a maior parte da súa obra está dedicada a Pontevedra, Santiago, Galicia. Foi un home que amou sobre todo o oficio de ler e de escribir, un exemplo para todos nós e para os nosos nenos e os nosos mozos.

Ata aquí os nosos apuntamentos e ideas sobre a amena disertación de Xesús Alonso Montero, Catedrático Emérito da USC e Presidente da RAG.

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - ALONSO MONTERO (II)

 

Xesús Alonso Montero califica a Filgueira Valverde como o máximo "pontevedrólogo", a persoa que máis coñecía e amaba á súa Pontevedra, pero hai outra cidade dos seus amores e onde se atopaba moi ben, Santiago de Compostela, a capital de Galicia. Filgueira coñecía como ninguén o Románico e o Barroco composteláns, a cultura europea, o mundo das peregrinacións, foi un dos máis grandes protectores dos Camiños de Santiago, tiña un fondo coñecemento sobre todo o relacionado coas cantigas medievais. Foi unha figura tan xigante da cultura galega porque tiña unha grande cultura hispánica. Un libro paradigmático, o mellor libro de Historia da Literatura Comparada antes do 1936, foi a publicación da súa tese de doutoramento polo Eco Compostelano, precisamente en 1936.

Estamos a preparar un actividade que chamaremos FILGUEIRA RIMA CON ARMENTEIRA, porque Armenteira débelle todo a Filgueira.

Non todos teñen a sorte de nacer na casa de Paio Gómez Charino. Filgueira foi un gran medievalista.

Na súa formación destaca a influencia da figura do seu pai, o lembrado médico, D. Xosé María Filgueira Martínez.

Antes dos 20 anos publica moito e en revistas científicas con temas relixiosos e da Igrexa Católica. Para el o feito relixioso católico é algo radical, algo que ten que ver con raíz. O catolicismo é fundamental para entender a Filgueira e a súa familia. En 1938 casa con Mª Teresa Iglesias de Oscáriz, muller de forte impronta católica. Quedan ben caracterizados porque eles buscan a salvación que supón facer o ben na comunidade onde viven. 

Os textos de Afonso X e colaboradores van nesa dirección, as 420 cantigas de Afonso X, que tan ben coñecía Filgueira teñen unha mentalidade medieval, que aspira á salvación. A Cantiga CIII (s. XIII) é unha cantiga de tipo relixioso. Que tipo de gozo experimentan os benaventurados que van ao Ceo? O monxe pídelle á Virxe un esbozo dese gozo. As cantigas non son obra exclusiva de Afonso X, senón dun obradoiro, dun colectivo coordinado polo Rei Sabio. O monxe oe cantar unha paxarinha, un canto tan extraordinario que dura un instante, pasaran trescentos anos. As cantigas converten Armenteira nun centro de actividades filgueirianas. Ese tratado de Historia Comparada que constitúe a súa tese de doutoramento é defendida en 1935 e publicada en 1936.

O 23/01/1923, cando tiña 16 anos publica un artigo sobre Xelmírez en Renovación. Ben pronto tamén pronunciaría unha conferencia en galego sobre S. Pío V. E sendo aínda moi novo publica 4 artigos sobre traballos de investigación sobre textos medievais na importante revista Nós.

(NUNHA TERCEIRA ENTREGA, ACABAREMOS OS NOSOS APUNTAMENTOS SOBRE A CONFERENCIA DE ALONSO MONTERO NESTE PASADO XIII MEMORIAL FILGUEIRA),

XIII MEMORIAL FILGUEIRA - ALONSO MONTERO (I)

Ciencia y conciencia na biografía intelectual de Filgueira Valverde. Conferencia de Xesús Alonso Montero, Catedrático Emérito da USC e actual Presidente da RAG, pronunciada o mércores 5 de novembro de 2014, sendo as 20:00 h., no Salón de Actos do VI Edificio do Museo de Pontevedra co gallo do XIII Memorial Filgueira Valverde, do que é a conferencia de apertura do mesmo.

APUNTAMENTOS:

A mesa presidencial está composta por Ana Isabel Vázquez Reboredo, Deputada provincial delegada de Cultura; Juan Corbacho, Vicerreitor do Campus de Pontevedra da Universidade de Vigo; Xosé Carlos Valle Pérez, Director do Museo de Pontevedra, Xosé Fernando Filgueira Iglesias, Presidente da Fundación Filgueira Valverde e o propio conferenciante xa citado.

Toma palabra a señora deputada para inaugurar o acto e agradecer a asistencia de todos os presentes, seguidamente cédelle a palabra a Xosé Carlos Valle Pérez que fai unha pequena mención á historia dos Memoriais, xurdidos como unha iniciativa da desaparecida Cátedra Filgueira da Universidade de Vigo. Alude ás numerosas e importantes ponencias e conferencias pronunciadas nestes trece anos consecutivos de memoriais, lembra que o primeiro Memorial estivo dedicado ás cantigas medievais, tema tan importante na vida intelectual de Xosé Fernando Filgueira Valverde, aí está a súa fundamental tese de doutoramento de 1935, que ten como motivo a Cantiga CIII de Afonso X.  Subliña a idea de anticipación dos memoriais, este é a antesala  do Ano Filgueira, xa que en 2015 se lle dedicará o Día das Letras Galegas. Precisamente, ao humanista Filgueira nada humano lle era alleo. A Filgueira nada susceptible de ser estudiado e analizado lle era alleo, aí estriban as dificultades de abarcar todas as temáticas que a el lle interesaron e das que tratou na súa extensa e intensa obra. Seguidamente explica o que será este memorial e agradece que contaran con el para coordinar os memoriais tan vinculados ao Museo e a Pontevedra.

Toma o uso da palabra Xosé Fernando Filgueira Iglesias quen asevera que a familia Filgueira está aquí para agradecer, dito agradecemento faino extensivo á Real Academia Galega por ter escollido a Filgueira Valverde para conmemorar o Día das Letras Galegas de 2015. Alega, que sen dúbida, ao rematar o 2015 o coñecemento de Filgueira vai ser máis completo e axeitado.

O Vicerreitor, Juan Corbacho sinala que Pontevedra é unha cidade universitaria e os actos como o de hoxe reflicten ese espírito universitario tan do gusto do profesor Filgueira. Eu continúo e asumo a pretensión da miña antecesora no cargo, Antonia González, de que a Universidade debe fomentar a vida cultural. E ao estar presentes en Pontevedra, a Universidade debe dinamizar todos os aspectos culturais da cidade. Non quere rematar as súas palabras sen deixar de render unha pequena homenaxe a Xosé Carlos Valle Pérez, un dos promotores e mantedores dos memoriais.

Ana Isabel Vázquez fai unha loanza da importancia deste Memorial e da figura de Filgueira Valverde que nel se lembra. Filgueira foi fundador do Seminario de Estudos Galegos, fundador do Partido Galeguista, do Museo, profesor, alcalde, primeiro Conselleiro de Cultura da Xunta de Galicia, presidente do Consello da Cultura Galega, escritor, investigador. Gran colaborador da Deputación Provincial de Pontevedra, que o nomeou Fillo predilecto da provincia de Pontevedra. Foi promotor de tantas exposicións, entendía o Museo como un ente dinámico, os museos cambian constantemente e el foi quen de potenciar este Museo que hoxe nos acolle neste acto. Despois das súas verbas, cédelle a palabra ao ilustre conferenciante de hoxe, Xesús Alonso Montero, quen comeza así a súa disertación:

Principia cun saúdo e con agradecemento, indica que se sinte emocionado e conmocionado e constatando o acerto do Memorial, o que se pode comprobar polo número de asistentes.

Filgueira é unha figura relevante das letras galegas de todos os tempos, Filgueira é un creador literario, un medievalista, un filólogo, un investigador. No ano 2015 vanse clarificar moitas cousas, non obstante, a figura esencial do intelectual Filgueira Valverde xa está perfilada. Desde o ano 1923, sempre estivo escribindo e publicando. Escribe incluso poesía, as súas fermosas 6 cantigas de mar in modo antico, a xeito de poesía neotrobadoresca, datan de 1941. Alonso Montero adianta que entre xaneiro e febreiro próximos publicará en Edicións Xerais unha monografía sobre o sabio, intelectual polifacético, polígrafo Filgueira Valverde. Precisar sobre este concepto, os últimos polígrafos do século XVIII, Feijoo, Sarmiento, Jovellanos xuntaban saberes das Humanidades e das Ciencias. Os últimos polígrafos galegos como Otero Pedrayo e Filgueira Valverde, o son no campo das Humanidades, xa que hoxe a árbore do saber é moi ampla e é imposible saber de todo, a árbore das ciencias é moi frondosa, con moitas ponlas, imposible abarcalas todas. Filgueira Valverde era un sabio en Arqueoloxía, Historia da Arte, Epigrafía (cunha obra desta materia elaborada xunto a D. Álvaro Dors), en Filoloxía... Os polígrafos xa non fan incursións no campo das Ciencias.

Na época de Aristóteles, este sabía de todo o que se sabía. Como dixemos a árbore das ciencias ten moitas e frondosas ponlas, non hai cabeza que as poida abarcar todas. Un polígrafo de moito predicamento para Filgueira foi Armando Cotarelo Valledor e aínda se atreveu a facer algunha incursión no campo das Ciencias.

Hai que recoñecer que o que se gana en extensión, pérdese en intensidade. Non sempre ese despilfarrarse é tan negativo, por exemplo, no caso de Filgueira. Os coñecementos de Arte e de Música axudan a Filgueira a penetrar na riqueza da lírica medieval e de Afonso X, esto axudáballe moito.

Foi un home precoz, coa precocidade do sabio. Xuntábase tamén unha laboriosidade extraordinaria, asombran a súa precocidade e laboriosidade. Tiña unha grande capacidade de organización de actividades e de institucións. Esto comprobámolo no Seminario de Estudos Galegos e na súa publicación Arquivos. No Seminario desenvolveu as súas labores organizativas dirixindo a subxección da Historia da Literatura.

Sorprende a actividade no ano 1935, amosa as súas dotes organizativas no traballo no Partido Galeguista, remata e defende a súa tese de doutoramento, prepara e aproba as súas oposicións, participa moi activamente na confección da revista Logos. Con todo esto aínda ten tempo para asistir a estrea de Yerma e ao final da representación intentar falar con Federico García Lorca para recordarlle de que non se esqueza de dar resposta ao seu inquérito sobre poesía galega en 1935. A súa tese de doutoramento pasa por ser un gran exemplo mundial de literatura comparada.

É considerado o máximo “pontevedrólogo”, o home que máis sabe sobre a súa amada Pontevedra. Pero, tamén é un “santiagólogo” os seus saberes sobre as peregrinacións, a cultura europea, as cantigas medievais, o Románico e o Barroco composteláns. Foi unha figura tan xigante da cultura galega porque tiña unha gran cultura hispánica. O libro que recolle a súa tese de doutoramento, editado polo Eco Compostelano en 1936, é o mellor libro da Historia da Literatura Comparada a esas alturas do tempo.

(DADA A EXTENSIÓN DA CONFERENCIA DE ALONSO MONTERO, IMOS A DIVIDIR OS NOSOS APUNTAMENTOS EN TRES PARTES PARA FACILITAR A SÚA LECTURA –ATA AQUÍ A PRIMEIRA PARTE-)  

FILGUEIRA Nº 2 DA OPOSICIÓN DE 1935

 

GACETA DE MADRID – Núm. 78 – 19 Marzo 1935 – Pág. 2232

MINISTERIO DE INSTRUCCIÓN PÚBLICA Y BELLAS ARTES

Órdenes nombrando a los señores que se mencionan Catedráticos numerarios de Lengua y Literatura españolas de los Institutos que se citan.

1.- Guillermo Díaz Plaja – Instituto de Melilla

2.- José Filgueira Valverde – I. “Balmes” de Barcelona

3.- Alejandro Gaos y González Pola – I. de Ceuta

4.- Carmen Castro Medinaveitia – I. de Avilés

5.- Higinio Capote Porrúa – I. de Cabra

6.- Enriqueta Ors Bresmes – I. de Figueras

7.- Antonio Rodríguez y Rodríguez Moñino – I. de Orihuela

8.- Manuel Losa Álvarez – I. de Elche

9.- José María Blecua Teijeiro – I. Cuevas de Almanzora

10.- Juan González del Valle – I. de Santa Cruz de la Palma

Cantidad Anual: 5.000 ptas. con cargo al cap. 1º, art. 1º, agrupación 13, concepto primero, del vigente presupuesto de este Ministerio – 14 de Marzo de 1935.

P. D. MARIANO CUBER – Sr. Subsecretario de este Ministerio.

 

O pasado 28/10/2014, na nosa conferencia sobre Filgueira Valverde no Salón de Actos da Parroquia Santa Baia de Arealonga de Vilagarcía de Arousa, e cara ao final da mesma, rescatamos e fixemos público, algo descoñecido para a maioría da xente, e que foi froito das nosas pesquisas en internet, por medio da web do Ministerio de Educación, Cultura e Deportes e na consulta informática da Gaceta de Madrid con data do 19 de Marzo de 1935, atopamos o dato de que Filgueira fóra o nº 2 da súa oposición a Cátedras de Instituto na especialidade de Lengua y Lit. españolas como reflectimos na información que ofrecemos na imaxe coa reproducción de páxina correspondente de dita Gaceta e co desenvolvemento da información a pé de imaxe. Na miña conferencia estaban presentes as fillas de Filgueira: Araceli, Mª Teresa, Pilar, xunto a dous netos, o que agradecín con satisfacción, Araceli, a primoxénita, confirmou efectivamente o número 2 na dita oposición por parte do seu pai.

Onte na primeira sesión do XIII Memorial Filgueira Valverde, e ao final, no momento das preguntas do público, da conferencia do presidente da RAG, Xesús Alonso Montero e sabendo que descoñecía dito dato, volvinno a rescatar e comentei dito resultado no salón do Museo de Pontevedra, diante do público asistente.

D. Xesús, pregoume que lle enviara os datos, cousa que fixen ao chegares á casa, despois de ter escoitado a súa amena e interesante conferencia, da que axiña daremos conta, envieilla ao correo electrónico da secretaría da Real Academia Galega. Nunha entrevista, radiada en Radio Arosa-SER no día de hoxe pola mañá, D. Xesús reflicte a nova, pero, é unha mágoa, sen mencionar a quen rescatou o dato. Para min, non ten importancia, penso que hai que compartir o coñecemento; mais por cortesía investigadora, si que hai que citar as fontes de información e documentación; sen dúbida, foi un "lapsus" do querido e respectado D. Xesús.